Ông chủ nhà sách Khai Trí Saigon

Tiếng Xưa / Vietlandnews.net

Tôi có ngươì chị ruột giúp việc bán sách cho tiệm sách Việt Hương ở số 34 đường Lê Lợi. Từ đây đi về hướng chợ Bến Thành có thêm 3 tiệm sách: Thanh Tuân số 56, Phúc Thành số 58 và Khai Trí chiếm 2 căn 60 - 62. Theo chị tôi kể lại Ông Khai Trí khởi nghiệp bằng 1 chiếc xe đẩy (như xe bán sách ở bến sông Seine bây giờ). Xe bán sách của Ông thường đậu trước cổng Trường Chasseloup Laubat đường Hồng Thập Tự. Tôi nghe kể lại vậy thôi chớ đâu ngờ gặp Ông ở trại Z30C Hàm Tân.

Buổỉ sáng tù đợi đi lao động, nhưng sớm hơn có 1 ông già lúc nào cũng với bộ quần áo trắng đã ngã qua màu cháo lòng đẩy chiếc xe cải tiến chứa phân Bắc cuả tù đem đi. Sáng nào cũng vậy, ít ai biết ông là ai. Đó là ông Nguyễn Hùng Trương, chủ nhà sách Khai Trí nổi tiếng ở Sài Gòn trước năm 1975.

Người Sài Gòn gọi ông là "ông Khai Trí" (theo tên nhà sách- nhà xuất bản do ông làm chủ). Hết sức quảng bác nhưng ông lại rất ít nói về mình, nên ít người biết ông chính là tấm gương sống động: từ hai bàn tay trắng trở thành người kinh doanh ngành sách lớn nhất và uy tín nhất miền Nam.

[khaitri.png] 

Ông Khai Trí và nhà biên soạn tự điển Nguyễn Văn Khôn

Ông Khai Trí tên thật là Nguyễn Hùng Trương, sinh năm 1926 tại Thủ Đức. Thuở nhỏ, ông thường nhịn ăn sáng, dùng 2 đồng xu mẹ cho để mua báo đọc. Lên Sài Gòn học trung học ở Petrus Ký, ông được sắm cho chiếc xe đạp cũ để cuối tuần đạp về nhà, đầu tuần trở lên với món tiền đủ để tiêu xài dè sẻn trong tuần. Nhưng cứ mỗi chiều thứ hai là ông tiêu sạch số tiền đó vào sách báo rồi cả tuần nhịn ăn sáng, chỉ uống nước lã cho đỡ đói.

Sách ông mua hầu hết là sách báo nước ngoài, vào thập niên 1940 ông đã gây dựng được một tủ sách có giá trị. Bạn bè đến chơi, thấy ông có nhiều sách hay thường nhờ ông mua giùm. Có lần, chỉ 5 người nhờ nhưng ông mua đến 10 cuốn để được hưởng 30% hoa hồng. Số sách dư ra, ông đem ký gửi ở quán sách. 3 hôm sau, người chủ quán hỏi ông sách loại đó còn không, nếu còn thì đem tới tiếp vì sách gửi trước đã bán hết rồi. Từ đó ông nảy ra ý định mua sách báo ở nước ngoài về gửi bán. Sách ông chọn là loại sách có giá trị, quý hiếm, nhiều người cần mà trong nước không bán. Lúc đầu mua mỗi thứ vài chục cuốn, thấy bán chạy ông mới tăng số lượng lên, có khi cả nghìn cuốn. 

Nhờ cố gắng làm việc không quản mệt mỏi, tiết kiệm từng đồng nên đến năm 1952 ông Khai Trí đủ vốn để mở một hiệu sách nhỏ tại 62 đại lộ Bonard (nay là Lê Lợi), đặt tên là Nhà sách Khai Trí (nay là Nhà sách Sài Gòn). Đây là nhà sách đầu tiên ở Việt Nam bán hàng theo kiểu tự chọn, khách có thể đứng đọc tại chỗ hàng giờ rồi đi ra mà không phải mua. Nữ nhânviên bán hàng mặc đồng phục, lúc nào cũng vui vẻ ân cần, trông nom một cách kín đáo...

Những điều này hiện nay được áp dụng ở đa số hiệu sách nhưng vào thời điểm đó thì quá mới mẻ và rất được khách hàng ủng hộ, nhờ vậy mà sau đó nhà sách được mở rộng thêm 2 căn liền kề với nhiều tầng lầu. 

Nhà sách Khai Trí còn phụ trách cả việc xuất bản sách với những đầu sách được chọn lựa kỹ càng và phong phú.

Một thú chơi đặc biệt của ông Trương nữa là sưu tầm sách báo (chỉ riêng tờ báo Pháp ngữ Le Monde, ông có từ số đầu tiên cho tới ngày 30/4/1975). Ông còn cùng nhà văn Nhật Tiến chủ trương ra Tuần báo Thiếu Nhi và là soạn giả của nhiều đầu sách có giá trị. 

Riêng trong khoảng 10 năm từ 1993 đến 2003, ông đã tuyển chọn và biên soạn khoảng 15 cuốn sách: Thơ tình Việt Nam và thế giới chọn lọc, Quê em mến yêu, Làm con nên nhớ, Chánh tả cho người miền Nam, Huế mến yêu, Những bài thơ hay trong vănchương Việt Nam...

Nhà văn Nguyễn Thụy Long (tác giả của cuốn tiểu thuyết nổi tiếng "Loan mắt nhung," một cuốn tiểu thuyết mà sau này giới nghiên cứu miền Bắc sau 1975 cũng hết lời ca ngợi) có viết một bài nhan đề "Vĩnh biệt ông Khai Trí," trong đó có nhắc đến hoàn cảnh đau thương của ông Khai Trí sau 1975: 

"Ông Khai Trí, Nguyễn Hùng Trương, sinh năm 1926 tại Thủ Đức, Gia Định, mất hồi 5 giờ 15 ngày 11 tháng 3 năm 2005, tức ngày mồng 2 tháng 2 năm Ất Dậu, thọ 80 tuổi sau hai tuần nằm bệnh viện. Ông mất đi do sức già lực kiệt, nhiều năm ông cố gắng tranh đấu để xin lại hiệu sách vĩ đại của ông sau khi bị nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa tịch thu, sau đợt cải tạo văn hóa 1976 tại Sài Gòn. Tiệm sách của ông tại đường Lê Lợi mang tên Khai Trí bị nhà nước "quản lý", nay mang tên Phahasa của nhà nước.

Thuở đó, sau khi các sĩ quan chế độ Việt Nam Cộng Hòa bị đi cải tạo trước, đến lượt những văn nghệ sĩ bị bắt, tác phẩm thiêu đốt và họ đều bị coi là kẻ có tội, đương nhiên bị bôi nhọ, kết tội là Biệt Kích Văn Nghệ. 

Ông Khai Trí cũng bị coi là tội phạm, liệt vào hàng văn nghệ sĩ và bị bỏ tù, vì người chiến thắng cho ông là người kinh doanh và phát triển cái văn hóa đồi trụy. Những người đã từng sống ở miền Nam trước giải phóng, ai cũng biết đến ông. Gọi là ông Khai Trí mà quên cái tên cúng cơm của ông là Nguyễn Hùng Trương, ông làm được nhiều công việc lợi ích cho văn hóa Việt Nam, cả đời ông đam mê công việc ấy. Và ông quen biết rất nhiều văn nghệ sĩ ở miền Nam, kể cả những văn nghệ sĩ Bắc di cư 1954.

Ông Khai Trí lại ra tay giúp đỡ nhiều anh em văn nghệ sĩ gặp hoàn cảnh khó khăn, mua tác phẩm của họ, tuy chưa in còn để đấy nhưng ông vẫn trả tiền đầy đủ không thiếu một xu. Ngoài ra ông tài trợ cho nhiều tờ báo hồi đó ở Sài Gòn. Tôi không biết nhiều, nhưng tôi biết về tờ báo Sống của Chu Tử, cũng có sự góp sức về mặt tiền bạc. 

...Bao nhiêu lần tôi đi qua đường Lê Lợi, tôi nhìn thấy ông Khai Trí buồn bã đứng ở góc đường đó, nhìn sang hiệu sách cũ của mình mang tên mới là Phahasa. Một lần khác, cũng trong bữa giỗ ông Chu Tử, tôi hỏi ông Khai Trí về việc xin lại nhà sách Khai Trí đến đâu rồi? Ông cười chua chát:

- Phải đến năm 3000 thì may ra...

Ngày ông bị bắt, bị bỏ tù, bao nhiêu bài báo nói xấu ông, kết tội ông còn dấu bao nhiêu kho sách Ngụy, không thành thật khai báo. Chuyện thế thái nhân tình lúc ông gặp hoạn nạn, những kẻ trước đây từng chịu ơn ông, tố cáo ông bao nhiêu là tội kể cả những điều không có để lập công. 

Buổi lễ tang ông Khai Trí, tại nhà ông đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, tôi gặp nhiều bạn bè của ông, những người thuộc chế độ Sài Gòn cũ đến thắp cho ông những nén nhang và chia xẻ sự thương tiếc với gia đình ông. 

...Tôi nhớ mãi dáng ông Khai Trí đứng nhìn lên hiệu sách cũ của mình và câu nói chán nản của ông, năm 3000 thì người ta trả lại cho ông nhà sách Khai Trí. Sao mà chua chát thế cho ông Khai Trí Nguyễn Hùng Trương, cả một đời chỉ có một đam mê là làm văn hóa, giữ gìn cái hay, cái đẹp cho thế hệ mai sau.

Xin chia buồn cùng gia đình ông."

Tiếng Xưa

Nguồn: vietlandnews.net

Tính Đàng Hoàng Của Ông Khai Trí Nguyễn Hùng Trương

Trần Viết Đại Hưng, 3-2005

Tin ông chủ nhà sách Khai Trí Nguyễn hùng Trương vừa mất làm cho giới yêu sách bùi ngùi thương mến. Cả giới cầm bút lẫn độc giả đều yêu mến ông. Riêng tôi vốn là một độc giả của tờ báo Thiếu Nhi xuất bản trước 1975 do ông làm chủ nhiệm, tôi cũng cảm thấy buồn buồn thương tiếc. Tôi muốn kể ra một chuyện mà tôi biết để nói lên cái tính đàng hoàng của ông. Ông xứng đáng được mọi người thương tiếc và kính mến vì sự nghiệp văn hóa và cái tính tính đàng hoàng hiếm có của ông. 

Từ trong nước, nhà văn Nguyễn thụy Long ( tác giả của cuốn tiểu thuyết nổi tiếng "Loan mắt nhung", một cuốn tiểu thuyết mà sau này giới nghiên cứu miền Bắc sau 1975 cũng hết lời ca ngợi) có viết một bài nhan đề "Vĩnh biệt ông Khai Trí", trong đó có nhắc đến hoàn cảnh đau thương của ông Khai Trí sau 1975:

"Ông Khai Trí, Nguyễn hùng Trương, sinh năm 1926 tại Thủ Ðức, Gia Ðịnh, mất hồi 5 giờ 15 ngày 11 tháng 3 năm 2005, tức ngày mồng 2 tháng 2 năm Ất Dậu, thọ 80 tuổi sau hai tuần nằm bệnh viện. Ông mất đi do sức già lực kiệt, nhiều năm ông cố gắng tranh đấu để xin lại hiệu sách vĩ đại của ông sau khi bị nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa tịch thu, sau đợt cải tạo văn hóa 1976 tại Sài Gòn. Tiệm sách của ông tại đường Lê Lợi mang tên Khai Trí bị nhà nước quản lý, nay mang tên Phahasa của nhà nước. Thuở đó, sau khi các sĩ quan chế độ Việt Nam Cộng Hòa bị đi cải tạo trước, đến lượt những văn nghệ sĩ bị bắt, tác phẩm thiêu đốt và họ đều bị coi là kẻ có tội, đương nhiên bị bôi nhọ, kết tội là Biệt Kích Văn Nghệ.

Ông Khai Trí cũng bị coi là tội phạm, liệt vào hàng văn nghệ sĩ và bị bỏ tù, vì người chiến thắng cho ông là người kinh doanh và phát triển cái văn hóa đồi trụy. Những người đã từng sống ở miền Nam trước giải phóng, ai cũng biết đến ông. Gọi là ông Khai Trí mà quên cái tên cúng cơm của ông là Nguyễn hùng Trương, ông làm được nhiều công việc lợi ích cho văn hóa Việt Nam, cả đời ông đam mê công việc ấy. Và ông quen biết rất nhiều văn nghệ sĩ ở miền Nam, kể cả những văn nghệ sĩ Bắc di cư 1954. Nhiều vị học giả, nhiều nhà văn nhà thơ, tất cả đều quí mến ông. Có vị nói với tôi, "Ông Khai Trí không khen được thì thôi, chớ có gì đâu để mà nói xấu, để chê bai". Ðúng vậy, ông Khai Trí là người làm sách, làm văn hóa, kinh doanh mặt hàng ấy, nhưng không thể coi ông là hàng "đầu nậu" xuất bản sách, trái lại rất trân trọng, vì tư cách của ông, con người vừa khiêm nhượng vừa tốt lành của ông.

...Ngoài việc xuất bản sách, ông Khai Trí còn chủ trương in một tuần báo Thiếu Nhi, giao cho nhà văn Nhật Tiến trông coi, tờ tuần báo Thiếu Nhi nội dung rất lành mạnh, rồi tập san Sử Ðịa do Nguyễn Nhã trông coi, toàn là những sách báo bổ ích thời ấy. Ông Khai Trí lại ra tay giúp đỡ nhiều anh em văn nghệ sĩ gặp hoàn cảnh khó khăn, mua tác phẩm của họ, tuy chưa in còn để đấy nhưng ông vẫn trả tiền đầy đủ không thiếu một xu. Ngoài ra ông tài trợ cho nhiều tờ báo hồi đó ở Sài Gòn. Tôi không biết nhiều, nhưng tôi biết về tờ báo Sống của Chu Tử, cũng có sự góp sức về mặt tiền bạc.

...Bao nhiêu lần tôi đi qua đường Lê Lợi, tôi nhìn thấy ông Khai Trí buồn bã đứng ở góc đường đó, nhìn sang hiệu sách cũ của mình mang tên mới là Phahasa. Một lần khác, cũng trong bữa giỗ ông Chu Tử, tôi hỏi ông Khai Trí về việc xin lại nhà sách Khai Trí đến đâu rồi?

Ông cười chua chát:

- Phải đến năm 3000 thì may ra.

Ngày ông bị bắt, bị bỏ tù, bao nhiêu bài báo nói xấu ông, kết tội ông còn dấu bao nhiêu kho sách Ngụy, không thành thật khai báo. Chuyện thế thái nhân tình lúc ông gặp hoạn nạn, những kẻ trước đây từng chịu ơn ông, tố cáo ông bao nhiêu là tội để cả những điều không có để lập công.

Buổi lễ tang ông Khai Trí, tại nhà ông đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (Phan thanh Giản cũ) tôi gặp nhiều bạn bè của ông, những người thuộc chế độ Sài gòn cũ đến thắp cho ông những nén nhang và chia xẻ sự thương tiếc với gia đình ông.

...Tôi nhớ mãi dáng ông Khai Trí đứng nhìn lên hiệu sách cũ của mình và câu nói chán nản của ông, năm 3000 thì người ta trả lại cho ông nhà sách Khai Trí. Sao mà chua chát thế cho ông Khai Trí Nguyễn hùng Trương, cả một đời chỉ có một đam mê là làm văn hóa, giữ gìn cái hay, cái đẹp cho thế hệ mai sau.

Xin chia buồn cùng gia đình ông."

Ðúng như nhà văn Nguyễn thụy Long nói, nhà nước Cộng sản đã tịch thu nhà sách Khai Trí yêu quý của ông Nguyễn hùng Trương một cách bất hợp pháp. Thế mà khi nghe tin ông mất, báo Thanh Niên của Cộng sản Việt Nam cũng đăng bài ca ngợi ông một cách khá đãi bôi như sau:

"Nhờ cố gắng làm việc không quản mệt mỏi, tiết kiệm từng đồng nên đến năm 1952 ông Khai Trí đủ vốn để mở một hiệu sách nhỏ tại 62 Ðại lộ Bonard ( nay là Lê Lợi), đặt tên là nhà sách Khai Trí (nay là nhà sách Sài gòn). Ðây là nhà sách đầu tiên ở Việt Nam bán hàng theo kiểu tự chọn, khách có thể đứng đọc tại chỗ hàng giờ rồi đi ra mà không phải mua. Nữ nhân viên bán hàng mặc đồng phục, lúc nào cũng vui vẻ ân cần, trông nom một cách kín đáo.

Con người có niềm đam mê mãnh liệt với sách báo ấy đã không còn nữa. Ông ra đi lúc 5 giờ 15 ngày 11/3/2005, linh cửu hiện quàn tại nhà riêng (237 Ðiện biên Phủ , Sài gòn). Nguyện vọng của gia đình là gửi tiền phúng điếu vào quỹ từ thiện thành phố.

Xin vĩnh biệt, ông Khai Trí!"

Sau chiến thắng 30 tháng tư năm 1975, đến năm 1976 thì Cộng sản Việt Nam tiến hành đánh tư sản. Chúng ngu xuẩn cho tất cả những người có tài sản đều là thứ " tư sản mại bản", bóc lột xương máu của dân chúng, nên ra lệnh tịch thu tài sản những người giàu có và đôi khi còn bắt khổ chủ đi tù. Ông Khai Trí vừa bị tịch thu tài sản vừa bị tù tội. Thật ra ở miền Nam thì thứ tư sản mại bản phải nói đến bọn vua gạo, vua đường, vua kẽm gai, bọn này phối hợp làm ăn nhịp nhàng với vua tham nhũng là Tổng thống mặt trơ trán bóng Nguyễn văn Thiệu để xây dựng nên cơ đồ trên xương máu của người dân. Còn những người như ông Khai Trí, đã đổ mồ hôi sôi nước mắt để gây dựng sản nghiệp cho gia đình, không thể hàm hồ gọi là thứ tư sản bóc lột như Cộng sản đã quy chụp cho ông. Người phụ trách đánh tư sản kỳ đó chẳng ai khác hơn là anh thiến heo (tiếng miền Bắc gọi là hoạn lợn) Ðỗ Mười, sau này làm tới tổng bí thư Ðảng Cộng sản Việt Nam. Trong thời kỳ chiến dịch đánh tư sản ở Sài gòn có vài chục người đã tự tử khi gia tài mồ hôi nước mắt họ tạo dựng nên bị bọn công an vào đóng ở trong nhà tịch thu sạch. Sau này người ta ghi nhận chuyện Tổng bí thư Ðỗ Mười được các doanh nhân Ðại Hàn tặng 1 triệu dollars (phải nói đây là một thứ tiền hối lộ). Có một triệu dollars thì ông Ðỗ Mười đã trở thành tư bản mại sản rồi đấy! Có điều là bây giờ không thấy ai đánh tư sản mại bản Ðỗ Mười cả trong khi ngày xưa đi đánh và cướp sản nghiệp của những người làm ăn kinh doanh chân chính như ông Khai Trí Nguyễn hùng Trương! Ðó quả thật là một sự mỉa mai khôi hài cho nhà nước Cộng sản. Ðảng Cộng sản chẳng qua chỉ là một thứ đảng cướp không hơn không kém mà thôi. Huyền thoại chống ngoại xâm mà chúng thường huênh hoang khoác lác ca tụng chỉ là công tác phải thi hành do Quốc tế vô sản giao mà thôi. Bộ mặt giả nhân giả nghĩa, lưu manh, thảo khấu của chúng theo thời gian rồi cũng lộ ra khiến người dân ngày càng kinh tởm chúng.

Sau khi qua Mỹ năm 1991 để đoàn tụ gia đình. Ông có cho đăng một thư ngỏ yêu cầu những nhà phát hành sách hải ngoại ngưng in sách của nhà sách Khai Trí và yêu cầu thanh toán tác quyền cho ông nếu đã in sách cũ của ông. Nhà xuất bản Ðại Nam do ông Trương đình Nho làm giám đốc, có liên lạc với ông và trả cho ông một số tiền tác quyền vì nhà sách Ðại Nam có tái bản một số sách của nhà sách Khai Trí. Một nhà xuất bản lớn khác có in lại sách của ông nhưng khi ông liên lạc để đòi tác quyền thì họ từ chối không trả. Thật ra luật pháp Mỹ cũng không giải quyết chuyện tác quyền về những cuốn sách in trước 1975 tại miền Nam Việt Nam. Cho nên xin ghi nhận chuyện xử sự khá đẹp của nhà sách Ðại Nam khi trả tiền tác quyền cho ông Khai Trí. Ðó là một lối hành xử có văn hóa, ăn trái nhớ kẻ trồng cây rất đáng khen ngợi.

Là một độc giả Thiếu Nhi của ông ngày xưa, tôi có gọi điện thoại nói chuyện với ông về chuyện sách báo cho vui. Ông cho biết thêm một chuyện là nhà nước Cộng sản cho tái bản cuốn tự điển Pháp - Việt của cụ Ðào đăng Vỹ ở Sài gòn. Biết ông sắp đi Mỹ đoàn tụ, Cộng sản gửi ông một số tiền trị giá bằng dollars và nhờ ông sau khi qua Mỹ, tìm con cái của cụ Ðào đăng Vỹ mà giao lại cho họ, gọi là trả tiền tác quyền cho chuyện tái bản tự điển nói trên. Ông hỏi tôi có biết con cháu cụ Ðào đăng Vỹ ở đâu không để ông liên lạc và giao tiền? Tôi cho ông số điện thoại một người con gái cụ Vỹ có chồng là dược sĩ hiện đang ở trong vùng tôi ở. Vài ngày sau nói chuyện điện thoại lại với ông thì ông cho biết ông đã liên lạc theo số điện thoại tôi cho nhưng gia đình cụ Vỹ không dám nhận số tiền tác quyền do nhà nước Cộng sản gửi cho. Tôi hiểu ngay. Sống trong một cộng đồng tỵ nạn với nhiều màn chụp mũ bậy bạ, gia đình cụ Vỹ sợ sẽ bị rầy rà phiền toái nếu chuyện nhận tiền tác quyền do nhà nước Cộng sản gửi cho, dù chuyện nhận tiền tác quyền của cuốn sách của người cha là một chuyện chính đáng. Tôi hỏi ông là bây giờ con cụ Vỹ không dám nhận số tiền đó thì ông sẽ phải làm gì với số tiền đó. Ông bảo là ông sẽ gửi lại số tiền này cho nhà nước Cộng sản vì người nhận không dám nhận tiền.

Nói chuyện với ông xong mà tôi cứ ngẫm nghĩ, "Trên cuộc đời này sao mà có người đàng hoàng như thế nhỉ!". Tự nhiên trong lòng tôi dâng lên niềm kính phục sâu xa dành cho ông, người chủ nhiệm tuần báo Thiếu Nhi ngày xưa mà tôi là độc giả. Nếu ông là người không đàng hoàng thì ông không bao giờ đi tìm người thân của cụ Vỹ để giao tiền mà sẽ ỉm đi luôn để giữ làm của riêng. Ôi! một con người đàng hoàng như thế mà bị chế độ Cộng sản đày đọa, cướp của bỏ tù thì đủ biết cái chế độ Cộng sản Việt Nam khốn nạn và đáng nguyền rủa đến chừng nào. Sau 1975, biết bao nhiêu người miền Nam đàng hoàng có tư cách như ông Khai Trí Nguyễn hùng Trương phải chịu cảnh đày đọa và tài sản mồ hôi nước mắt bị chính quyền "cách mạng" tịch thu như ông. Thật không ngạc nhiên chút nào khi mới đây thấy chế độ Cộng sản mới đây thân thiện và hợp tác với thứ lưu manh, lừa thầy phản bạn như Nguyễn cao Kỳ! Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã, chỉ có bọn lưu manh mới chơi và làm ăn được với nhau vì chúng có chung tần số gian giảo, dối trá.

Một chuyện riêng trong gia đình cũng xin kể ra ở đây .Sau 1975 mẹ tôi vào sinh sống ở Sài gòn trong khi ông ngoại tôi ở Huế. Có dạo một người đồng hương từ Huế vào Sài gòn chơi, mẹ tôi bèn gửi một số tiền nhờ người này đem về cho ông ngoại của tôi khi người này về lại Huế. Người đồng hương này đã không làm tròn lời giao phó của mẹ tôi, nghĩa là khi về lại Huế ông ta không giao tiền của mẹ tôi gửi cho ông ngoại tôi. Sau đó một vài năm thì ông ngoại tôi bị đau nặng đi đến tình trạng hôn mê. Mẹ tôi về Huế để lo lắng sức khỏe cho ông. Khi biết tin mẹ tôi về Huế, người đồng hương ngày xưa vội vã đến tìm gặp mẹ tôi để đưa lại số tiền mà mẹ tôi gửi ông ngoại tôi ngày xưa. Mẹ tôi nói với ông ta, " Tôi nhờ anh đưa tiền cho ông thân tôi , anh đã không đưa ngày ông còn tỉnh để ông tiêu. Giờ này ông cụ đã hôn mê rồi thì anh trả lại tiền cho tôi làm gì nữa". Xem đó mới thấy chuyện ông Khai Trí nhận giao tiền tác quyền cho gia đình cụ Ðào đăng Vỹ và ông đã làm ngay thì mới thấy ông là người đàng hoàng. Ðáng buồn là trong cuộc đời những người đàng hoàng, tử tế như ông lại gặp bọn Khuyển ưng Cộng sản cướp của , bỏ tù dù ông không làm chuyện gì sai trái và thiếu đạo đức.

Tôi hiểu nỗi lòng đau đớn của ông Khai Trí khi đứng trên đường Lê Lợi buồn bã nhìn tiệm sách Khai Trí thân yêu mà ông đã bỏ biết bao công lao gầy dựng nên bây giờ đã thay ngôi đổi chủ như nhà văn Nguyễn thụy Long kể lại ở trên. Rồi câu nói mỉa mai chua chát là hy vọng đến năm 3000, bọn Cộng sản cướp của sẽ trả lại cái nhà sách Khai Trí yêu quý lại cho ông! Ông Khai Trí ơi, chẳng phải chờ đến năm 3000 đâu ông, Cộng sản chắc cũng còn một hai năm nữa là tan rã vì phe phái chúng đấu đá quyền lực, tranh giành quyền lợi đưa đến sự sụp đổ không thể nào tránh khỏi của chế độ bất nhân, tàn ngược của chúng. Chúng gian ác, cướp của giết người, bỏ tù người vô tội nhiều quá quá nên trời xui đất khiến chúng chia ra băng đảng đấu đá nhau như hai phe của Ðại tướng chột mắt Lê đức Anh và Ðại tướng cai đẻ Võ nguyên Giáp đang bày binh bố trận để thanh toán và tiêu diệt nhau. Một chế độ dân chủ tự do thật sự mới sẽ thành hình sau khi chế độ Cộng sản sụp đổ và sẽ trả ngay nhà sách Khai Trí lại cho gia đình vợ con ông. Ông sẽ ngậm cười nơi chín suối ông nhé. Mong vong linh ông sống khôn thác thiêng phù hộ cho chuyện này sớm thành sự thật.

Xin thắp một nén hương lòng để tưởng nhớ đến ông Khai Trí Nguyễn hùng Trương, một người đàng hoàng đáng kính!

Lawndale, một đêm đìu hiu giá lạnh cuối tháng 3 năm 2005

TRẦN VIẾT ÐẠI HƯNG

Chủ Nhà Sách Khai Trí Về, Hồi Tịch, Lại Kinh Doanh Sách

Việt Báo, 25-2-2011

SAIGON (VB) - Cùng lúc với việc nhà nước CSVN loan báo sẽ “khuyến khích các thành phần ngoài quốc doanh” tham gia việc kinh doanh xuất khẩu sách và sản phẩm văn hoá, báo Tiền Phong vừa đặc biệt cho phổ biến một bài phỏng vấn đặc biệt với tựa đề nguyên văn như sau "Vua sách Khai Trí" trở lại TP Hồ Chí Minh.”

Trong bài báo, vị cựu chủ nhân nhà sách Khai Trí trước 1975, sau gần 10 năm định cư tại Hoa Kỳ, nay loan báo ông đã về sống ở trong nước, quyết định trở lại quốc tịch VN, làm thủ tục xin lại “một vài căn nhà” và sẽ “liên kết với các nhà xuất bản của nhà nước” để mở lại nhà sách dưới hình thức công ty cổ phần.

Cũng nên nhắc lại,trụ sở nhà sách Khai Trí trước đây là một toà nhà nhiều tầng, toạ lạc trên đại lộ Lê Lợi, vừa là nhà sách bán lẻ, vừa là một trung tâm xuất bản, phát hành và xuất nhập cảng sách. Chủ nhân Khai Trí, ông Nguyễn Hùng Trương, thường được gọi “ông Khai Trí”, là một nhân vật được nhiều giới quí trọng. Tài sản của ông không chỉ là nhà sách mà còn gồm nhiều kho hàng và bất động sản rải rác nhiều nơi trong thành phố.Sau khi CS chiếm miền Nam, nhà sách Khai Trí và toàn bộ tài sản, nhà cửa bị tịch thu. Ông Trương bị bắt cầm tù nhiều năm. Một số nhân vật khác trong ngành phát hành sách báo như ông Nguyễn Văn Chà, chủ nhân nhà tổng phát hành Nam Cường, ông Tư Bôn (Paul) chủ nhân cơ sở phát hành Thống Nhất cũng cùng chung số phận như trên.

Sau khi ra tù, “ông Khai Trí” được sang Hoa Kỳ đoàn tụ với gia đình và từ đó, ông đã bỏ nhiều công sức mong trở lại ngành kinh doanh sách. Cách đây vài năm, nhà nước CSVN đã cho phép ông đứng tên xuất bản một “Tuyển Tập Thơ Tình Chọn Lọc” và cho báo chí viết về ý định kinh doanh sách của ông, nhưng rồi cũng không đi đến đâu.

Lần này, việc tên tuổi ông Khai Trí được báo trong nước đánh bóng trở lại, cho thấy có thể đã có sự quyết định nào đó trong chính sách văn hoá phẩm mới của nhà nước CSVN nhằm lôi kép “thành phần ngoài quốc doanh và việc đẩy mạnh xuất khẩu sách và văn hoá phẩm” ra hải ngoại.

Sau đây là phần trích bài báo nguyên văn từ tựa đề tới các câu hỏi đáp. Bài viết ký tên Phan Hoàng đăng trên báo Tiền Phong trong nước:

"Vua sách Khai Trí" trở lại TP Hồ Chí Minh.”

Sau gần mười năm định cư ở nước ngoài, ông Nguyễn Hùng Trương, chủ nhà sách Khai Trí nổi tiếng một thời, đã xin nhập lại quốc tịch Việt Nam. Ông cho biết về dự định mở lại một nhà sách mới ở TP Hồ Chí Minh.

"Tôi thấy dù có đi đâu cũng không bằng quê nhà. Càng lớn tuổi cái tình với quê hương càng sâu nặng. Nên tôi xinhồi hương, định cư hẳn. Tôi đã làm lại chứng minh nhân dân và có hộ khẩu thường trú tại TP Hồ Chí Minh. Trướcđây cứ mỗi lần về Việt Nam là tôi lại muốn tham gia làmsách. Cái nghiệp mà. Những năm tháng còn lại của đời tôi,tôi mong ước được cống hiến hữu ích cho xứ sở trên lĩnhvực văn hóa. Số tiền lời kiếm được sẽ dùng làm công tác tư øthiện, cấp học bổng giúp học sinh, sinh viên nghèo hiếuhọc, trợ cấp cho bệnh viện, trường học hay giúp những nhàvăn gặp khó khăn muốn xuất bản tác phẩm...".

Ông Khai Trí trò chuyện với tôi trong một căn nhà được xây dựng từ thời Pháp thuộc, hiện nằm trên đường Điện Biên Phủ của TP Hồ Chí Minh. ở tuổi "cổ lai hy" mà trông ông vẫn minh mẫn, hoạt bát với một sức khỏe dồi dào hiếm thấy. Dù mới lần đầu gặp gỡ, nhưng sự chân thành, cởi mở, lịch duyệt cùng cái "chất" Nam Bộ vẫn còn hết sức sâu đậm nơi ông.đã gây cho tôi cảm giác gần gũi, thân thiện.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Khai Trí - Nguyễn Hùng Trương tiếp tục sinh sống ở TP Hồ Chí Minh. Đến năm 1991, ông xuất cảnh theo diện đoàn tụ gia đình, sống cùng con cái ở bang California của Hoa Kỳ. Nghiệp sách vẫn đeo đuổi ông tận xứ người. Tuy nhiên, quê hương luôn là niềm day dứt khôn nguôi, nhất là đối với những người đã bước qua tuổi sáu mươi như ông. Mang tiếng sống ở nước ngoài nhưng sự thực thì thời gian ông về thăm và ở Việt Nam nhiều hơn. ít nhất là ba tháng. Nhiều thì gần cả năm. Và hai năm gần đây khi đã ở tuổi bảy mươi ông thường xuyên trở về quê hương, rồi xin định cư hẳn.

Thỉnh thoảng, bà Khai Trí cùng tám người con từ Mỹ mới thay nhau về thăm ông. Lật lật xấp bản thảo một cuốn sách thiếu nhi do chính mình vừa biên soạn, ông tâm sự: “Trong tất cả các loại sách, tôi đặc biệt nặng lòng với sách thiếu nhi. Từ năm 1971 tới 1975, tôi chọn lọc xuất bản 300 đầu sách trong bộ "Tuổi thơ" dành riêng cho các cháu nhỏ. Bên cạnh đó, tôi còn xuất bản tuần báo "Thiếu nhi" (thời bấy giờ) với sự cộng tác của nhiều nhà văn, nhà báo, nhà giáo có uy tín và tâm huyết với trẻ em. Đây là công việc mà tôi thích thú nhất!

* Vâng, tên tuổi "Ông Khai Trí không còn xa lạ với bạn đọc, nhất là người già và lứa tuổi trung niên từng sống ở Sài Gòn trước năm 1975. Nhưng ít người biết vì sao ông lại đi vào con đường kinh doanh sách và ông đã khởi đầu sự nghiệp của mình như thế nào"

- Từ khi còn rất nhỏ, tôi đã mê sách hơn mọi thứ khác. Càng lớn lên thì niềm đam mê sách càng tăng. Tôi nhớ một ngày nọ có mấy anh bạn đồng môn đến nhờ tôi mua giùm năm cuốn sách về văn học Pháp. Tôi cũng đang cần một cuốn để lưu, nên gởi thư cho nhà xuất bản xin mua sáu cuốn. Ông giám đốc nhà xuất bản gởi thư hồi âm rằng, nếu tôi mua từ mười cuốn trở lên thì sẽ được trừ 30% giá bìa. Nhẩm tính tôi thấy nếu mua luôn mười cuốn thì số tiền chẳng hơn sáu cuốn chưa chiết khấu là bao, nên mượn tiền gởi mua đủ. Nhận sách, tôi đưa mấy anh bạn năm cuốn, tôi lưu một cuốn, còn bốn cuốn đem ký gởi. Khoảng ba ngày sau tôi ra thăm chừng, không ngờ sách đã bán hết, ông chủ tiệm trả tiền và nói rằng nếu có sách gì cần bán thì cứ đem đến ký gởi. Từ đó, tôi nảy ra ý định tìm các loại sách báo có giá trị, quý hiếm đặt mua ngay tại cơ sở rồi mang ra hiệu sách ký gởi. Rồi khi để dành được số tiền kha khá tôi bắt đầu nghĩ tới chuyện mở nhà sách. Năm 1952, sau một thời gian chuẩn bị vốn liếng và mặt bằng, tôi đã khai trương nhà sách Khai Trí.

* Được biết trước năm 1975 ông có một bộ sưu tập sách báo rất phong phú...

- Đúng vậy. Có thể nói đây là tài sản quý giá nhất của tôi. Lúc đó Sài Gòn có khoảng ba mươi tờ nhật báo, hàng chục tuần báo và nguyệt san, bán nguyệt san. Tôi đặt mua tất cả, cho đóng bìa cứng từng tập để lưu. Đặc biệt tôi còn sưu tập được bộ Paris Match của Pháp ngay từ số 1, trong đó có nhiều hình ảnh, tư liệu quý giá về cuộc chiến tranh của Pháp ở Đông Dương: Ngoài ra, trong kho lưu trữ của tôi còn 4.000 trang bản thảo từ điển tiếng Việt và gần 300 bản thảo sách nằm trong kế hoạch in. Thật đáng tiếc, kho sách báo ấy hiện bị thất tán gần hết. Tại Mỹ, bộ tạp chí Paris Match như của tôi nếu còn giá không dưới nửa triệu đô-la.

* Dự định trở lại với công việc kinh doanh sách, chắc ông nắm rõ được tình hình xuất bản sách ở Việt Nam hiện nay"

- Thị trường sách ở nước ta hiện nay rất phong phú, sôi động. In ấn đẹp. Điều hạn chếlà sách ở địa phương nào thì chỉ phát hành ở địa phương đó. Tôi dạo quanh Hà Nội thấy có nhiều cuốn sách mà TP Hồ Chí Minh không hề có. Và ngược lại. Vì phần lớn sách do tư nhân in, ít vốn, muốn thu hồi vốn nhanh nên mỗi đầu sách thường chỉ in 1.000 -2.000 bản. Thậm chí, có nhiều cuốn sách mới xuất bản một thời gian ngắn, tôi đã thấy đem đi bán đồng nát. Thật quá uổng phí.

* Ông dự định tham gia trở lại thị trường sách bằng hình thức nào"

- Tôi sẽ liên kết với các nhà xuất bản của Nhà nước. Hiện tôi đang làm thủ tục xin Nhà nước giao lại một vài căn nhà của tôi trước đây để làm mặt bằng mở nhà sách. Nhà sách thành lập dưới hình thức công ty cổ phần. Đây sẽ là một nhà sách lớn với kiến trúcgồm nhiều tầng, mỗi tầng trưng bày một loại sách riêng, có phòng đọc, phòng tra cứu tài liệu, và đặc biệt sẽ dành một diện tích đáng kể của nhà sách phục vụ các cháu thiếunhi. Tôi đang nóng lòng bắt tay thực hiện... Con cái tôi ở nước ngoài đều đã trưởng thành, tạo lập được sự nghiệp riêng. Tôi không còn phải lo gì cho gia đình. Như tôi đa õnói, bằng con đường kinh doanh sách, tôi muốn đóng góp hữu ích phần còn lại của đời mình cho xứ sở. Và khi tôi mất đi, tôi sẽ di chúc hiến toàn bộ tài sản cho quê hương!

Phan Hoàng (Tiền Phong)

http://www.vietbao.com/D_1-2_4-17664_2-70

NHÀ SÁCH SÀI GÒN & SỰ ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN

Đối với khách hàng đã từng một lần đến với Nhà sách Sài Gòn (60 – 62 Lê lợi, Quận 1, TPHCM) trước đây, nếu có dịp trở lại sẽ không khỏi ngỡ ngàng vì sự đổi mới toàn diện của Nhà sách hiện nay.

Điểm nổi bật trước tiên là sự hài hòa về hình thức trang trí, phối màu và ánh sáng cả bên ngoài và bên trong Nhà sách, tiếp đó là cách bố trí quầy kệ hợp lý và hàng hóa trưng bày khoa học, đa dạng, phong phú, hấp dẫn đối với người xem. Không gian tuy hẹp và sâu, nhưng nhờ có nhiều trang thiết bị, máy lạnh hiện đại và được sắp xếp hợp lý, đã tạo cảm giác thoáng mát và thuận tiện cho khách hàng trong việc lựa chọn được các mặt hàng vừa ý.

Nhìn toàn cảnh từ bên ngoài vào, thì đây là tòa nhà cao năm tầng khang trang, bề thế, thoáng mát, bên trong luôn có đông người xem và đang được các nhân viên có tác phong chuyên nghiệp phục vụ tận tình, chu đáo ….

Tất cả những yếu tố này đã giúp cho Nhà sách Sài Gòn hiện nay trở thành điểm dừng chân lý tưởng cho khách bộ hành (trong đó có nhiều khách nước ngoài) đang đi dạo chơi trên phố hoặc đang có ý định tìm một nơi nghỉ chân giữa đô thị Sài Gòn ồn ào, náo nhiệt, đầy nắng, nóng và bụi.

Khách hàng khi đi ngang qua Nhà sách thích ghé vào tham quan, vì đây vừa là địa điểm văn hóa, lại vừa an toàn, văn minh, lịch thiệp và đặc biệt là có rất nhiều sách, văn hóa phẩm cùng nhiều loại hàng hóa khác …. Vì vậy các em thiếu nhi và học sinh khi đi chơi phố cùng cha mẹ, rất thích ghé vào để được xem nhiều hàng hóa lạ, đẹp mắt, được chọn lựa thoải mái và đọc sách hay, sách mới thỏa thích

Nhiều khách hàng lớn tuổi cho biết, họ ghé vào Nhà sách Sài Gòn không chỉ đơn thuần để xem, để mua sắm hoặc để được hưởng sự mát lạnh của không khí bên trong Nhà sách, mà còn để được sống lại với những kỷ niệm mà họ đã cảm nhận được cách đây 30 – 40 năm, khi họ còn trẻ được cha mẹ hay anh chị đưa đến đây để xem và mua sách. Suy ngẫm lại thì điều này cũng dễ hiểu, đúng, ý nghĩa và rất thú vị đối với Nhà sách Sài Gòn “xưa và nay”; vì tiền thân của Nhà sách Sài Gòn chính là nhà sách nổi tiếng ở Sài Gòn trước trước đây: Nhà sách Khai trí.

Cùng với sự phát triển đi lên mạnh mẽ của Thành phố Hồ chí Minh và Công ty FAHASA, sau 30 năm phục vụ khách hàng, Nhà sách Sài Gòn cũng liên tục phát triển đi lên và luôn thể hiện được vị thế, tầm vóc của một Nhà sách lớn, văn minh, hiện đại, không riêng của Công ty FAHASA mà còn của Thành phố Hồ Chí Minh nữa.

Không chỉ là một đơn vị kinh doanh thuần túy, hàng năm vào dịp lễ, Tết, Hè, nhất là vào ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6, Nhà sách Sài Gòn còn tham gia nhiều hoạt động xã hội chung của Công ty như: phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức các chương trình văn nghệ phục vụ trẻ em vùng sâu vùng xa, tặng quàø cho các em học sinh nghèo hiếu học, hỗ trợ sách và dụng cụ học tập cho các lớp học tình thương ngoại thành, tham gia chương trình “Tuần lễ sách và tấm lòng nhân đạo” của FAHASA – TPHCM ủng hộ người nghèo, bán giảm giá 10% sách giáo khoa cho các em học sinh giỏi, học sinh nghèo hiếu học và thường xuyên có các Chương trình khuyến mãi khác …..

Với sự phục vụ tận tâm, sẵn sàng đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng và với giá bán hợp lý, ngoài việc phục vụ khách hàng tại Nhà sách, dịch vụ bán sách qua mạng theo địa chỉ website của FAHASA – TPHCM: www.fahasasg.com.vn cũng là một trong những thế mạnh của Nhà sách Sài Gòn.

Tuy có khó khăn về diện tích trưng bày và chỗ gởi xe cho khách hàng, nhưng với sự đổi mới toàn diện về mọi mặt như hiện nay, Nhà sách Sài Gòn luôn sẵn sàng phục vụ khách hàng với chất lượng ngày càng tốt hơn.

Sau gần 30 năm hoạt động và tận tâm phục vụ khách hàng, Nhà sách Sài Gòn đã trở thành một địa chỉ thân quen, đáng tin cậy của bạn đọc Thành phố và là người bạn đồng hành năng động, nhiệt tình của các em thiếu nhi - học sinh trên con đường chinh phục đỉnh cao kiến thức.

Nguyễn Viết Hiền

FAHASA

http://www.fahasasg.com.vn/introbookstore/?uid=4