“H?u h?t m?i ng??i là ng??i khác. Nh?ng suy ngh? c?a h? là ý ki?n c?a ng??i khác, cu?c s?ng c?a h? là s? b?t ch??c, c?m xúc c?a h? là m?t câu trích d?n” -Oscar Wilde.
Khi ??c truy?n Gatsby v? ??i c?a Scott Fitzgerald, tôi vô cùng thích thú v?i ?o?n m? ??u:
“H?i tôi còn nh? tu?i, ngh?a là h?i d? b? nhi?m các thói h? t?t x?u h?n bây gi?, cha tôi có khuyên tôi m?t ?i?u mà tôi ng?m mãi cho ??n nay:
– Khi nào con ??nh phê phán ng??i khác thì ph?i nh? r?ng không ph?i ai c?ng ???c h??ng nh?ng thu?n l?i nh? con c? ?âu.
Ông không nói gì thêm, nh?ng vì hai cha con chúng tôi x?a nay v?n r?t hi?u nhau mà ch?ng c?n nhi?u l?i nên tôi bi?t câu nói c?a ông còn nhi?u hàm ý khác. Vì v?y tôi không thích bình ph?m m?t ai h?t. L?i s?ng ?y ?ã m? ra cho tôi th?y nhi?u b?n tính kì qu?c, nh?ng ??ng th?i khi?n tôi tr? thành n?n nhân c?a không ít k? chuyên qu?y r?y ng??i khác.”(*)
Tôi c?ng r?t thích m?t chi ti?t trong truy?n Doraemon, ?ó là m?i khi Nôbita và Doraemon l?c vào m?t th? gi?i khác, b?t c? th? gi?i nào, thì ? n?i ?ó c?ng xu?t hi?n nh?ng nhân v?t có nhân dáng t??ng t? Nôbita, Xuka, Xêkô, Chaien…. nh?ng tính cách l?i có th? r?t khác. ?i?u ?ó luôn khi?n tôi m?m c??i.
Cu?c s?ng này c?ng v?y… ? ?âu ?ó ngoài kia là nh?ng ng??i có th? gi?ng ta. ? ?âu ?ó ngoài kia là nh?ng ng??i có th? r?t khác ta. Có ng??i ?a t? t?p v?i b?n bè. Có ng??i mê m?i rong ch?i. Có ng??i ch? thích n?m nhà ?? ??c sách. Có ng??i say công ngh? cao. Có ng??i mê ?? c?. Có ng??i ph?i ?i th?t xa ??n t?n cùng th? gi?i thì m?i th?a nguy?n. Có ng??i ch? c?n m?i ngày b??c vào khu v??n r?m r?p sau nhà, tìm th?y m?t v?t n?m m?i m?i m?c sau m?a hay m?t qu? tr?ng gà tình c? l?c trong v?t c? là ?? th?a nguy?n r?i. Tôi nh?n ra r?ng, hai s? ph?n khích ?ó có th? r?t gi?ng nhau. C?ng gi?ng nh? ng??i ta có th? ph?n ?ng r?t khác nhau khi ??ng tr??c thác Niagara hùng v?, ng??i này nh?y c?ng lên và ghi nh? c?nh t??ng ?ó su?t ??i, nh?ng c?ng có ng??i nhìn nó và nói: “Thác l?n nh??” r?i quên nó ?i ngay sau khi tr? v? nhà mình. Sao ta ph?i l?y làm l? v? ?i?u ?ó? Sao ta ph?i b?c mình v? ?i?u ?ó? Sao ta l?i mu?n r?ng t?t c? m?i ng??i ??u ph?i nh?y lên khi nhìn th?y thác Niagara?
Chúng ta v?n th??ng nghe m?t ng??i t?n ti?n phán xét ng??i khác là phung phí. M?t ng??i hào phóng ?ánh giá ng??i kia là keo ki?t. M?t ng??i thích ? nhà chê bai ng??i khác b? bê gia ?ình. Và m?t ng??i ?a bay nh?y chê c??i ng??i ? nhà không bi?t h??ng th? cu?c s?ng…Chúng ta nghe nh?ng ?i?u ?ó m?i ngày, ??n khi m?t m?i, ??n khi nh?n ra r?ng ?ôi khi ph?i ph?t l? t?t c? nh?ng gì ng??i khác nói, và rút ra m?t kinh nghi?m là ??ng bao gi? phán xét ng??i khác m?t cách d? dàng.
Cách ?ây nhi?u n?m, khi xe h?i ? VN v?n còn là th? vô cùng xa x?, ng??i b?n c?a tôi sau m?t th?i gian quy?t tâm dành d?m và vay m??n ?ã mua ???c m?t chi?c. Ch? là m?t chi?c xe c? thôi. Nh?ng v?n ?? n?m ? ch? anh ch? là m?t nhà báo v?i thu nh?p v?a ph?i và v?n ?ang ? nhà thuê. Gia ?ình ph?n ??i nói anh phung phí. ??ng nghi?p xì x?m r?ng anh ?ua ?òi. B?n bè nghi ng?i cho là anh h?c làm sang. Nh?ng anh v?n l?ng l?ng làm. Và anh tâm s? v?i tôi r?ng: t? h?i còn nh? xíu, anh ?ã luôn m? mình ???c ng?i sau vô l?ng, ???c t? lái xe lên r?ng xu?ng bi?n. ??c m? ?ó theo anh m?i ngày. Vì v?y anh ?ã gom góp su?t th?i gian qua, cho ??n khi có th? mua ???c m?t chi?c xe cho riêng mình. Ch? th? thôi. R?i anh nhìn tôi và h?i: T?i sao tôi ph?i trì hoãn ??c m? ch? vì s? ng??i khác ?ánh giá sai v? mình? Sao tôi ph?i s?ng theo ti?u chu?n c?a ng??i khác?
Tôi không th? tìm ra m?t câu tr? l?i ?? thuy?t ph?c cho câu h?i ?ó. B?i th?, tôi luôn mang theo câu h?i c?a anh bên mình. Nó nh?c tôi r?ng, r?t nhi?u khi chúng ta vì quá lo l?ng v? nh?ng ?i?u ng??i khác ?ã nói, s? nói, và có th? nói mà không dám s?ng v?i con ng??i và ??c m? ?ích th?c c?a mình.
M?t ng??i b?n khác c?a tôi ?eo ?u?i vi?c làm t? thi?n, quyên góp, chia s?. Ban ??u vì lòng tr?c ?n. R?i vì ni?m vui cho chính b?n thân. R?i, nh? m?t món n? ân tình ph?i tr?. R?i, nh? m?t cu?c ??i ph?i s?ng. Ch? nh? ng?n n?n cháy h?t mình cho ng??i khác. ?y v?y mà r?t nhi?u l?n tôi th?y ch? khóc vì nh?ng l?i ng??i khác nói v? mình. Nh? v?y ?ó, k? c? khi ta hành ??ng hoàn toàn vô v? l?i, c?ng không có ngh?a là ta s? ng?n ng?a ???c ??nh ki?n và nh?ng l?i gièm pha ác ý. V?y sao ta không bình th?n b??c qua nó mà ?i?
Th?nh tho?ng chúng ta v?n g?p nh?ng ng??i t? cho mình quy?n ???c phán xét ng??i khác theo m?t ??nh ki?n có s?n. Nh?ng ng??i không bao gi? ch?u ch?p nh?n s? khác bi?t. ?ó không ph?i là ?i?u t?i t? nh?t. ?i?u t?i t? nh?t, là chúng ta ch?p nh?n buông mình vào t?m l??i ??nh ki?n ?ó. Cu?c s?ng c?a ta n?u b? chi ph?i b?i ??nh ki?n c?a b?n thân ?ã là ?i?u r?t t?, v?y n?u b? ?i?u khi?n b?i ??nh ki?n c?a nh?ng ng??i khác h?n còn t? h?n nhi?u. Sao ta không th? thôi s? hãi, và th? nghe theo chính mình?
Th?t ra, cu?c ??i ai c?ng có nh?ng lúc không bi?t nên làm th? nào m?i ph?i. Khi ?y, ba tôi d?y r?ng, ta ch? c?n nh? nguyên t?c s?ng c? b?n c?c k? ng?n g?n: Tr??c h?t, hãy tôn tr?ng ng??i khác. R?i sau ?ó, nghe theo chính mình. Hãy tôn tr?ng. B?i cu?c ??i là muôn m?t, và m?i ng??i có m?t cách s?ng riêng bi?t. Ch?ng có cách s?ng nào là c? s? ?? ?ánh giá cách s?ng kia. John Mason có vi?t m?t cu?n sách v?i t?a ?? “B?n sinh ra là m?t nguyên b?n, ??ng ch?t nh? m?t b?n sao” Tôi không bi?t nó ?ã ???c d?ch ra ti?ng Vi?t ch?a, nh?ng ?ó là m?t cu?n sách r?t thú v?. Nó khi?n tôi nh?n ra r?ng m?i con ng??i ??u là m?t nguyên b?n, duy nh?t, ??c ?áo và ?áng tôn tr?ng. Hãy nghe theo chính mình, b?i chính b?n là ng??i s? h??ng th? thành qu?, hay gánh ch?u h?u qu?, cho dù b?n có làm theo hay s?ng theo ý mu?n c?a b?t c? ai.
Tôi luôn xem nguyên t?c ?y nh? ?ôi giày mà tôi ph?i mang tr??c khi ra kh?i nhà. X? chân vào ?ôi giày ?ó, và ?i kh?p th? gian, ??n b?t c? n?i nào b?n mu?n. Con ng??i sinh ra và ch?t ?i ??u không theo ý mình. Chúng ta không ???c sinh ra v?i ngo?i hình, tính cách, tài n?ng, hay s? giàu có mà mình mu?n ch?n l?a. Nh?ng chúng ta ??u có m?t c? h?i duy nh?t ?? ???c là chính mình. B?n bi?t mà, c? h?i ?ó chính là cu?c ??i này - m?t ch?p m?t so v?i nh?ng vì sao.
Chúng ta có m?t c? h?i duy nh?t ?? s?ng nh? mình mu?n, làm ?i?u mình tin, sáng t?o ?i?u mình m? ??c, theo ?u?i ?i?u mình khao khát, yêu th??ng ng??i mình yêu.
B?i th?, ??ng ?? mình c? mãi xoay theo nh?ng ti?ng ?n ào khác, mà hãy l?ng nghe ti?ng nói trái tim c?a b?n.
(st)