Trích t? “Chinh Chi?n ?iêu Linh”, Phóng s? chi?n tr??ng c?a n? ký gi? Ki?u M? Duyên
Kho?ng lúc 12 gi? tr?a ngày 30 tháng 3 n?m 1972, nh?ng ??n v? ti?n ph??ng c?a C?ng quân tràn qua sông B?n H?i, v??t vùng phi quân s?, t?n công quy mô vào mi?n Nam, m?c tiêu ??u tiên là t?nh Qu?ng Tr?. L?c l??ng g?m hai s? ?oàn chính quy là S? ?oàn 304, S? ?oàn 308 và 4 trung ?oàn b? binh bi?t l?p, hai trung ?oàn chi?n xa, g?m h?n 400 chi?c, là Trung ?oàn 203 và Trung ?oàn 204; hai trung ?oàn pháo binh, Trung ?oàn 38 Pháo và Trung ?oàn 84 Tên L?a cùng v?i nhi?u ??n v? y?m tr? khác.
Ngay giây phút ??u, các c?n c? h?a l?c c?a S? ?oàn 3 B? Binh và c?a các ??n v? t?ng phái Bi?t ??ng Quân, Th?y Quân L?c Chi?n ? Camp Caroll, Mai L?c, Sarge, Núi Bà H?, c?n c? Alpha 2 và Alpha 4, Charlie 1 và Charlie 2 c?ng nh? th? tr?n ?ông Hà và thành ph? Qu?ng Tr? ??u b? nh?ng tr?n pháo ph? ??u r?t kh?c li?t. S? ?oàn 308 c?a C?ng quân sau khi v??t qua sông B?n H?i, ti?n th?ng vào các c?n c? h?a l?c Fuller, Alpha 2, Charlie 1 và Charlie 2, r?i v??t qua sông Cam L? ?? ti?n v? ?ông Hà, Ái T?, n?i trú ?óng c?a B? T? L?nh S? ?oàn 3 B? Binh do Chu?n T??ng V? V?n Giai ch? huy. S? ?oàn 304 c?a C?ng quân sau khi qua sông B?n H?i, ?ánh b?c t? h??ng Tây vào các c?n c? h?a l?c Sarge, Núi Bà H?, Mai L?c, Thung L?ng Ba Lòng ?? ti?n v? thành ph? Qu?ng Tr?.
Nh?ng lo?t pháo kích ??u tiên c?a C?ng quân vào thành ph? Qu?ng Tr? khi?n cho dân ? ?ây bàng hoàng khi?p s?. Không ph?i nh? nh?ng ??t pháo kích l? t? d?m ba ch?c trái mà tr??c ?ây v?n th??ng nh? c?m b?a. L?n này thì không ai còn ?? bình t?nh ?? ??m là bao nhiêu trái ??n và h?a ti?n ?ã trút lên thành ph? thân yêu c?a mình. H? linh c?m ???c s? ch?t chóc và tang th??ng ?ang k? c?n.
Nh?ng ngày ??u c?a tháng 4, n?u ??ng ? tr?m ki?m soát An Hoà, c?a vào m?t B?c c?a thành ph? Hu?, ng??i ta th?y ?ã có nh?ng gia ?ình t? Qu?ng Tr? di chuy?n v? Hu?, và m?c ?? này ngày càng t?ng lên. K? t? gi?a tháng 4 tr? v? sau, nh?ng chuy?n xe ?ò t? Qu?ng Tr? vào, trên xe ??u có m?t s? gia ?ình di t?n. Th?nh tho?ng m?i th?y m?t gia ?ình di t?n b?ng xe nhà, h? thu?c vào nh?ng gia ?ình khá gi?. Nh?ng ng??i di t?n s?m, mang theo ???c nhi?u c?a c?i cùng nh?ng ?? dùng cho gia ?ình gi?ng nh? d?n nhà ch? không ph?i là ch?y gi?c.
Vào nh?ng ngày cu?i tháng 4, tr?n chi?n ?ã ??n h?i ??m máu. C?ng quân pháo ??n 130 ly vào các c?n c? Ái T?, ?ông Hà và thành ph? Qu?ng Tr? nh? m?a trút n??c. Nh?ng ng??i di t?n trong lúc này ngay c? sinh m?ng c?ng khó gi? toàn v?n, ch? ??ng nói ??n c?a c?i. ??ch quân ?ã n? l?c c?t Qu?c L? I ?? cô l?p Qu?ng Tr?. B?i v?y, càng th?y Qu?ng Tr? s?p b? cô l?p, ng??i dân Qu?ng Tr? b?ng m?i giá c? g?ng ch?y thoát v? Hu?. H? b? nhà c?a, ru?ng v??n, c?a c?i, ch? mong ch?y thoát thân ???c là ph??c ??c.
Bu?i sáng, sau khi g?i bài v? toà so?n, tôi ??n th?m ??ng bào t? Qu?ng Tr? ch?y v? Hu?. H? m?i v? ?ây ?êm qua và hi?n ?ang t?m trú ? tr??ng trung h?c qu?n H??ng Trà và ? các tr??ng ti?u h?c qu?n Phú Vang. Ông già, bà già và tr? con ng?i b?p gi?a sân tr??ng, trên các bãi c? vì quá m?t m?i.
Ti?ng loa phóng thanh vang lên không ng?ng, nh?ng l?i kêu g?i, nh?ng thông cáo, nh?n tin... Tr??ng trung h?c H??ng Trà b?ng ch?c ?ã bi?n thành tr?i t? n?n C?ng S?n, ti?p nh?n nh?ng ng??i m?i thoát v? ???c ?êm hôm qua và m?t s? m?i ??n sáng nay. Trên m?t kho?ng sân g?n c?ng tr??ng, các s? và s? cô ?ang phát quà không ng?ng tay. Quà này do c? quan Caritas mang ??n, m?i ph?n là m?t gói áo qu?n nh?. Các s? cho bi?t, ?ây là áo qu?n cho tr? em. Các s? ??i di?n cho Caritas, các s? cô ??i di?n cho H?i Ph?t Giáo Th?a Thiên, t?ng m?i ng??i $50. K? bên là Chi Y T? qu?n H??ng Trà c?ng ?ang phát thu?c cho ??ng bào. Không th?y bóng dáng c?a H?i H?ng Th?p T? Vi?t Nam ?âu c?, m?c d?u h?i này có tr? s? t?i Hu?.
M?t ng??i ?àn bà tóc tai r? r??i, nét m?t h?c hác vì quá m?t m?i, b? m?t ??a bé ?ang khóc ng?t, ??n tr??c m?t tôi xin ti?n mua s?a:
- Cô ?i, cha c?a cháu ch?t tr?n r?i. M? thì m?i ch?t vì ??n Vi?t C?ng pháo kích trên ???ng ch?y vào ?ây. Bây gi? tôi ph?i lãnh nuôi nó...
Tôi dúi nhanh nh?ng t? gi?y b?c vào tay ng??i ?àn bà ?? cho ch? kh?i k? l? n?a. Hoàn c?nh c?a ch? ngay trong giây phút này, không c?n ph?i k? l? ?? ???c m?t s? giúp ?? nh? nh?t nh? v?y, mà c?ng nh? nh?ng ??ng bào ?ang có m?t ? ?ây, h? ph?i ???c s? thông c?m và chia x? c?a nh?ng ng??i ?ang s?ng an lành.
Cu?c chi?n t?i các c?n c? h?a l?c b?o v? cho Qu?ng Tr? v?n di?n ra r?t tàn kh?c. M?t trong các c?n c? h?a l?c ?ó nh? c?n c? Pedro, n?m v? phía Tây c?a thành ph? Qu?ng Tr? và bên b? B?c c?a sông Th?ch Hãn, ???c tr?n gi? b?i kho?ng 200 Th?y Quân L?c Chi?n, ?ã chi?n ??u anh d?ng ??n ?? nh?ng quân nhân M? ? ?ây ?ã ch?ng ki?n và m?nh danh cho tr?n ?ánh t?i c?n c? này là "Vietnamese Alamo".
??i Úy Ripley k? l?i trong h?i ký c?a ông, nh?ng ?i?u mà chính ông ?ã nhìn th?y, ?ã làm cho ông th?t s? c?m ph?c và ông cho r?ng ch?a ch?c c? m?t ??i binh nghi?p c?a m?t quân nhân nào có d?p ch?ng ki?n ???c s? d?ng c?m c?a m?t ng??i lính chi?n nh? v?y:
"Anh ta chính là ng??i lính Th?y Quân L?c Chi?n Vi?t Nam mà tôi ?ã g?p hai ngày tr??c. Lúc ?ó anh lính tr? này ?ã b? th??ng 7 l?n trong vòng 4 ngày. V?t th??ng n?ng nh?t là v?t th??ng sau l?ng, phía g?n trên c?. V?y mà bây gi? anh ?ã tr? l?i ?ây, t?i chi?n tuy?n này, súng trong tay và ?ang chi?n ??u bên các ??ng ??i c?a anh".
Tr?n chi?n không ph?i m?t hai ngày là d?t. Tr?n chi?n kéo dài. ??ch t?n công nh? v? bão. Ta ch?ng tr? b?ng m?i giá, m?t ch?ng b?n, có n?i ??ch g?p m??i. Nh?ng ng??i lính c?a S? ?oàn 3 B? Binh, Bi?t ??ng Quân và Th?y Quân L?c Chi?n chi?n ??u trong các h? cá nhân, ?n, ng? ngay trong giao thông hào. Nh?ng chi?c ponchos c?ng trên ??u che m?a, che n?ng. H? s?ng gi?a bom ??n, cát b?i và bùn l?y. H? s?ng trong nh?ng giây phút ch? ??i, c?ng th?ng và lòng quy?t chi?n.
Nh?ng tr??ng h?c c?a thành ph? Hu? và các qu?n ven biên ?ã thành nh?ng tr?i t? n?n t?m th?i. Ch? trong m?t th?i gian ng?n, các trung tâm này ?ã ??y ngh?t ??ng bào t? vùng bom ??n ch?y v?. S? c?u tr? c?a chính quy?n và các c? quan t? thi?n không th? nào ?áp ?ng n?i v?i tình hình. Ng??i l?n và tr? con ?n g?o s?y không c?n n??c, c? xé b?ch ni lông xong là ?? g?o ra lòng bàn tay, cho vào mi?ng nhai m?t cách ngon lành vì h? ?ã quá ?ói sau bao nhiêu ngày gian kh?, thoát ch?t bi?t bao nhiêu l?n m?i ?em ???c cái m?ng v? ?ây.
Tôi th?t xúc ??ng khi nhìn m?t em bé ch?ng ba tu?i v?a chìa tay nh?n h?p s?a là ??a lên mi?ng nút, mà không bi?t r?ng h?p s?a ch?a khui. Cái c? ch? vô th?c ?ó bi?u l? s? ?ói khát ?ã lâu c?a ??a bé.
Nh?ng ng??i m?i ??n, ?àn bà thì ?ng qu?n x?n cao lên quá ??u g?i, trên vai m?i ng??i m?t gánh nh? g?m áo qu?n và nh?ng th? c?n thi?t. Có ng??i gánh theo ???c m?y lít g?o. Có ng??i ch?ng có gì trong gánh, ch? m?i ??u là m?t ??a con nh?. Nh?ng ??a bé ng?i g?n l?n trong thúng, n??c m?t n??c m?i ch?y dài, lem lu?c cát b?i, hai tay gi?ng ra v?n ch?t vào vành thúng ?? kh?i v?ng ra ngoài m?i khi ng??i m? di chuy?n, ho?c qua nh?ng ?o?n ???ng mà ng??i m? ph?i v?a gánh v?a ch?y cho k?p v?i ?oàn ng??i t? n?n, ho?c là nh?ng ?o?n ???ng g?p Vi?t C?ng, chúng châu súng l?i pháo ngay trên ??u. Có ??a bé ch?ng c?n bi?t tr?i tr?ng gì, ho?c có th? là ?ã l? ng??i vì m?t và ?ói khát, n?m khoanh tròn trong thúng mà ng?.
Tôi ng?c nhiên khi th?y m?t s? các ng??i l?n tu?i ??u m?c áo qu?n màu tr?ng. H?i m?i bi?t là h? ?ã kinh nghi?m m?y l?n ch?y gi?c trong ??i r?i, nên c?n th?n, m?c nh? v?y máy bay c?a ta kh?i oanh t?c l?m.
Khi nh?ng ng??i dân Qu?ng Tr? ??u tiên ch?y vào Hu?, thì ng??i dân Hu? b?t ??u theo dõi tình hình chi?n s? t?ng giây, t?ng phút. Và nh?ng ng??i lo xa ?ã s?m b? Hu? ch?y vào ?à N?ng. R?i Hu? b? pháo kích. Tho?t ??u, C?ng quân pháo vào ??n Mang Cá, n?i trú ?óng c?a B? T? L?nh S? ?oàn I B? Binh và sân bay Thành N?i. Sau ?ó pháo b?a c? vào ph? xá và nhà c?a dân. Cánh c?a m?t Nam c?a thành ph? Hu? t?c là ngõ vào ?à N?ng, nh? b?ng nhiên m? toang ra. T?ng ?oàn xe c?a ng??i ?i lánh bom ??n n?i ?uôi nhau trên Qu?c L? I, h??ng vào ?à N?ng. Và ?ã có nhi?u ng??i không ch?t vì bom ??n, nh?ng ch?t vì xe l?t nhào xu?ng ?èo H?i Vân. Ng??i ta k? r?ng, có ngày chi?c xe ??u ?oàn m?i vào thành ph? ?à N?ng, thì chi?c cu?i còn ? t?n L?ng Cô, và mãi t?i ngày sau m?i vào ?à N?ng ???c, vì ph?i qua nh?ng tr?m ki?m soát ?? thanh l?c ??c công Vi?t C?ng trà tr?n v?i dân. Ch?ng n?a tháng sau, khi th?y Hu? v?n bình yên, nh?ng ng??i ?i t? n?n l?i kéo nhau tr? v? ?? làm ?n sinh ho?t nh? tr??c. Có gia ?ình khi tr? v?, ?ã b? tr?m d?n s?ch s?, không còn m?t ?ôi ??a ?? ?n c?m.
Trong lúc ?ó, c?ng trên Qu?c L? I, ?o?n ???ng t? Qu?ng Tr? vào Hu? v?n còn hàng ngàn, hàng ngàn ng??i, di chuy?n thành m?t ?oàn dài c? m?y cây s?, toàn là ông già, bà già, ?àn bà và tr? con, h? ?ang c? g?ng b? xa vùng tr?n chi?n. Nh?ng ?ã hàng tr?m, hàng ngàn ng??i b? xác l?i bên ???ng ho?c v?n c? l?t ?i v?i nh?ng v?t th??ng không ???c b?ng bó vì ??n pháo kích c?a C?ng quân b?n nh? m?a vào ?ám ng??i ?ang c? ch?y vào ph??ng Nam. H? ch? th?y ???c tình ng??i khi ?i qua ch? nh?ng ??n v? c?a Th?y Quân L?c Chi?n ?ang hành quân. Nh?ng ng??i lính Th?y Quân L?c Chi?n trút h?t ti?n b?c, l??ng th?c và c? n??c u?ng cho nh?ng nhóm nào ?i ngang qua g?n h?. Nh?ng ng??i chi?n s? này không c?m lòng ???c tr??c c?nh ?au th??ng ?ó. H? mu?n trao h?t nh?ng gì s? h?u mà h? ?ang mang trên ng??i cho ??ng bào kh?n kh? c?a mình, tr??c khi trao m?ng s?ng c?a h? cho T? Qu?c trên chi?n ??a.
?ó là ngày th? 35, k? t? ngày 30 tháng 3, ngày ??u tiên tràn qua sông B?n H?i, C?ng quân ?ã chi?m ???c thành ph? Qu?ng Tr? b?i m?t l?c l??ng g?p ba l?n l?c l??ng tr?n ?óng c?a quân ??i mi?n Nam. Tho?t ??u, C?ng quân tung vào 2 s? ?oàn chính quy: S? ?oàn 304 và S? ?oàn 308 v?i s? y?m tr? c?a 2 trung ?oàn pháo binh n?ng và hai trung ?oàn chi?n xa ?? th?c hi?n giai ?o?n m?t là ?ánh b?t các c?n c? h?a l?c ?ang làm thành m?t hàng rào d?c vùng phi quân s?. Vào kho?ng g?n cu?i tháng 4, S? ?oàn 320 c?a C?ng quân m?i ??n thay th? cho hai s? ?oàn kia ngh? m?t, và ?ánh chi?m Cam L?, La Vang, H?i L?ng, hoàn t?t giai ?o?n 2. Cu?i tháng 4, S? ?oàn 325 c?a C?ng quân ti?n vào, b?t ??u giai ?o?n 3, ?ánh chi?m Qu?ng Tr?.
Trong lúc ?ó, quân ta ch? có S? ?oàn 3 B? Binh v?i các ??n v? y?m tr? g?m có Thi?t Giáp, Bi?t ??ng Quân, Th?y Quân L?c Chi?n và ??a Ph??ng Quân, t?ng c?ng kho?ng hai s? ?oàn. Hai ch?ng v?i n?m và ph?i chi?n ??u liên t?c c? tháng tr?i, ch? không ???c thay chân theo chi?n thu?t "l?y kho? ?ánh m?t" nh? ??ch quân. V?y mà nh?ng chi?n s? tr?n ?óng t?i ?i ??a ??u ?ã anh d?ng giao chi?n, c?m c? su?t c? tháng d??i nh?ng tr?n m?a pháo t??ng ch?ng nh? không c?t ??u lên ???c.
??i Tá Gerald H. Turley, C? V?n Tr??ng c?a S? ?oàn 3 B? Binh ?ã vi?t l?i trong cu?n The Easter Offensive nh?ng giây phút c?m khái c?a Thi?u Tá Bob Sheridan, m?t c? v?n quân s? c?a Th?y Quân L?c Chi?n, nh?ng giây phút mà ông nh? mãi bên b? sông M? Chánh:
Bu?i tr?a ngày 2 tháng 5, ??i Tá Ph?m V?n Chung, L? ?oàn Tr??ng L? ?oàn 369 Th?y Quân L?c Chi?n và nh?ng s? quan tham m?u c?a ông d?ng l?i bên b? phía Nam sông M? Chánh. ??i Tá Chung ??ng yên l?ng bu?n bã nhìn ?oàn ng??i t? n?n ?ang chen nhau v??t qua c?u M? Chánh, ?? vào thành ph? Hu?. Cây c?u nh? ch? dài ch?ng vài ch?c th??c. Qua kh?i cây c?u ?ó là ?ã vào vùng an toàn. Ch?ng m?t gi? sau, khi ?oàn ng??i ?ã qua sông và xuôi v? ph??ng Nam, Thi?u Tá Bob Sheridan quay l?i h?i ??i Tá Chung:
- ??i Tá, m?i ng??i ?ã ?i h?t r?i. Bây gi? chúng ta làm gì ?ây? Có lui vào trong ?ó không?
??i Tá Chung quay l?i nhìn ng??i s? quan Hoa K? và nói v?i m?t gi?ng c??ng quy?t:
- Không, không. Chúng ta không lui n?a. Chúng ta là nh?ng chi?n s?, chúng ta ? l?i ?ây, bên b? sông này ?? ch?n ??ch. S? không có m?t tên Vi?t C?ng nào có th? v??t qua sông M? Chánh mà còn m?ng s?ng tr? v?.
L?i nói s?t ?á c?a ??i Tá Chung y nh? m?t l?i th?. C?ng quân b?ng m?i n? l?c c?ng không v??t qua ???c phòng tuy?n tr?n gi? b?i L? ?oàn 258, L? ?oàn 369 Th?y Quân L?c Chi?n. Và ?úng nh? l?i c?a ng??i quân nhân h?n n?a ??i tr?i qua bao tr?n m?c, nh?ng ngày sau ?ó khi các ??n v? Dù và Th?y Quân L?c Chi?n m? nh?ng ??t ph?n công, máu quân thù ?ã ?? xu?ng bên b? sông M? Chánh.
Qu?ng Tr? m?t, c? mi?n Trung bàng hoàng, rúng ??ng. Ngày 3 tháng 5 n?m 1972, Trung T??ng Hoàng Xuân Lãm ???ng kim T? L?nh Quân ?oàn I/Quân Khu I ???c l?nh bàn giao ch?c v? l?i cho Trung T??ng Ngô Quang Tr??ng ???ng kim t? L?nh Quân ?oàn 4/Quân Khu 4 ?? vào Sài Gòn gi? m?t ch?c v? không quan tr?ng.
Tin Trung T??ng Ngô Quang Tr??ng v? ch? huy Vùng I nh? m?t lu?ng sinh khí th?i vào mi?n Trung. Quân và dân ??u m?t lòng tin t??ng. H? tin c?y v? t??ng này không ph?i ch? b?ng vào nh?ng bài báo trong và ngoài n??c ?ã t?ng ca ng?i và ?ánh giá ông nh? m?t danh t??ng, ho?c qua nh?ng l?i truy?n t?ng trong quân ??i mi?n Nam, mà chính ng??i dân và nh?ng ng??i lính trú ?óng t?i Mi?n Ho? Tuy?n này ?ã chính m?t nhìn th?y nh?ng kh? n?ng và ??c ?? c?a ông, khi ông còn là T? L?nh c?a S? ?oàn I B? Binh, ?ánh b?i C?ng quân trong v? T?t M?u Thân ?? chi?m l?i Kinh ?ô Hu?.
Ng??i ta cho r?ng T??ng Ngô Quang Tr??ng tr? l?i Hu? hôm nay, c?ng nh? T??ng De Lattre De Tassigny c?a Pháp ??n Hà N?i n?m 1950 ?? c?u nguy Hà N?i khi tình hình c?a thành ph? này ?ang b? Vi?t Minh ?e d?a tr?m tr?ng.
V?a ??t chân ??n ?à N?ng, n?i trú ?óng c?a B? T? L?nh Quân ?oàn I, vi?c ??u tiên c?a T??ng Tr??ng không ph?i là chuy?n ph?n công ?ánh ??ch ngay, mà là v?n ?? ???c ông coi nh? hàng ??u, ?ó là c?ng c? tinh th?n binh s?. T??ng Tr??ng làm vi?c g?n nh? 24/24 gi? m?i ngày. Không có ??n v? nào mà ông không ??n th?m. Cho ??n m?t tr?m ki?m soát ? L?ng Cô, d??i chân ?èo H?i Vân, ch? có hai nhân viên Quân C?nh và m?t nhân viên C?nh Sát, mà T??ng Tr??ng c?ng ?áp tr?c th?ng xu?ng bên ???ng và b??c vào h?i han công vi?c. Nh?ng chuy?n ?ó ???c loan truy?n r?t nhanh trong các ??n v?, ngoài dân chúng và t?o thành ni?m tin. C? thành ph? Hu? kinh hoàng ch? ch?y gi?c, b?ng nh? quên m?t ??ch quân ?ang t?p trung l?c l??ng ?? chu?n b? ?ánh th?c vào phòng tuy?n M? Chánh. Quân nhân thu?c m?i binh ch?ng quân ph?c t??m t?t, tóc h?t ng?n nh? th?i bình. ??n v? tr??ng thì luôn luôn có m?t t?i ??n v?, vì không bi?t ông T??ng b?t th?n ghé th?m vào b?t c? lúc nào. Và tinh th?n quân dân cán chính lên cao, b?ng b?ng m?t ý chí ??y lui ??ch quân, l?y l?i nh?ng vùng ??t ?ã m?t.
Ngày 13 tháng 5 n?m 1972, m?t l?c l??ng g?m có Ti?u ?oàn 3 và Ti?u ?oàn 9 Th?y Quân L?c Chi?n ???c tr?c th?ng v?n ?ã b?t th?n ?? xu?ng ngay trên ??u ??ch quân t?i qu?n H?i L?ng, m?t qu?n v? phía Nam c?a thành ph? Qu?ng Tr?. ?ây là cu?c ph?n công ??u tiên c?a Quân L?c Vi?t Nam C?ng Hòa t? bên này phòng tuy?n sông M? Chánh. Cu?c ph?n công b?t ng? và s?m sét ?ó ?ã tiêu di?t g?n tr?n ??n v? c?a C?ng quân ?ang chi?m ?óng qu?n này. M?t s? ??ng bào còn k?t trong qu?n H?i L?ng, nay ???c gi?i thoát ?ã v?i vã tìm ???ng ch?y ra kh?i vùng l?a ??n.
R?i nh?ng ??t t?n công khác do các ??n v? Dù và Th?y Quân L?c Chi?n t? sau phòng tuy?n M? Chánh tung ra. M?t k? ho?ch ph?n công toàn di?n ?ã ???c Trung T??ng Ngô Quang Tr??ng, T? L?nh Chi?n Tr??ng so?n th?o. Và ngày 28 tháng 6 n?m 1972, cu?c Hành Quân Lam S?n 72 b?t ??u. L?c l??ng Th?y Quân L?c Chi?n có nhi?m v? càn quét ??ch quân d?c Qu?c L? I ra t?n ven bi?n, "?óng nút" C?a Vi?t không cho ??ch ti?p t? vào Qu?ng Tr? b?ng ???ng bi?n. L?c l??ng Dù càn quét theo Qu?c L? I vào t?n chân núi c?a r?ng Tr??ng S?n, ng?n ch?n vi?n quân c?a ??ch t? Lào kéo qua. Và cu?i cùng m?c tiêu c?a hai l?c l??ng là thành ph? Qu?ng Tr?. Nh?ng chi?n s? Dù và Th?y Quân L?c Chi?n khi v??t qua dòng sông M? Chánh, m?c dù không ai nói v?i ai, nh?ng trong lòng t?a h? nh? ?ã có m?t l?i th?, th? ph?i d?ng l?i lá c? vàng ba s?c ?? trên C? Thành Qu?ng Tr? v?i b?t c? giá nào!
Tr?n chi?n l?n này kh?c li?t ??n m?c nh?ng phóng viên chi?n tr??ng, k? c? các phóng viên ngo?i qu?c ??u ???c l?nh ph?i ? xa các ??n v? ?ang giao tranh. Nhanh chân nh?t là Barney Seibert, phóng viên chi?n tr??ng c?a UPI, ?ã bám theo các ??n v? Dù, nh?ng khi còn cách Qu?ng Tr? 6 cây s? n?a thì các s? quan ch? huy ?ã b?t ông ph?i d?ng chân, và ?ó là l?nh chung cho t?t c? phóng viên báo chí và truy?n hình. B?i v?y, nh?ng ngày ??u cu?c ph?n công c?a quân ta, nh?ng tin t?c chi ti?t v? chi?n tr??ng, gi?i truy?n thông trong và ngoài n??c không thu nh?n ???c bao nhiêu.
Các phóng viên chi?n tr??ng m?i ng??i t? mình tìm l?y ph??ng cách riêng ?? ??n sát n?i giao tranh h?n. Anh Nguy?n Tú, phóng viên c?a báo Chính Lu?n, quá giang xe jeep c?a Bác S? Bùi Th? C?u, Y S? Tr??ng c?a Ti?u ?oàn 5 Dù và Trung Tá Lê Thành ?i?m t? M? Chánh ??n La Vang. Khi ??n c?u Tr??ng Ph??c, n?i b? pháo kích nhi?u nh?t, cách La Vang ch?ng 500 th??c, xe jeep b? trúng m?t qu? ??i bác 130 ly c?a C?ng quân. Xe n? tung, tài x? ch?t ngay, nh?ng ng??i trên xe ??u b? th??ng n?ng.
??ng bào v? ?ây ?a s? ? xã Lãm Thúy thu?c qu?n H?i L?ng. H? h?p nhau t?ng toán, ?i b? su?t ?êm, sáng hôm sau m?i tìm ??n ch? c?a Th?y Quân L?c Chi?n ?ang hành quân. Nh?ng chi?n s? C?p Bi?n này dang tay ?ón ??ng bào v?a thoát kh?i vùng ??ch ?óng. Tôi h?i m?t ông c? tóc ?ã b?c ph?, trên khuôn m?t nh?n nheo còn ??y nh?ng nét ?au ??n xúc ??ng b?i nh?ng c?nh tang th??ng b?ng ?âu x?y ??n trong nh?ng ngày v?a qua, c? ??ng ng? ngác m?t mình gi?a ?ám ?ông:
- Th?a c?, sao mãi ??n bây gi? c? m?i v? ?ây?
- Vi?t C?ng không cho dân ?i. B? ?i thì chúng pháo ngay trên ??u, b?i v?y nhi?u ng??i ch?t l?m, cô ?i! S? pháo, s? ch?t, nh?ng không mu?n s?ng trong vùng c?a chúng, nên nhi?u lúc d?m lên xác ch?t mà ch?y.
- Gia ?ình, con cháu c?a c? có ? ?ây không?
- Th?ng con trai l?n c?a tôi ?i lính, không bi?t bây gi? ?ang ?ánh tr?n ? ?âu. Con dâu và hai cháu b? l?c m?t gi?a ???ng, không bi?t còn s?ng hay ch?t.
Và cách ch? tôi ??ng ch?ng 10 mét, hai ng??i lính Th?y Quân L?c Chi?n ?ang thuy?t ph?c m?t ng??i ?àn bà ??a ??a con nh? ?ã ch?t t? ?êm hôm qua vì trúng m?nh ??n pháo cho h? chôn c?t. Ng??i ?àn bà ng?i b?p d??i g?c cây, hai tay ôm ch?t xác ??a con trong lòng, hai m?t th?t th?n nhìn th?ng vào kho?ng không, nh? ch?ng nghe ai ?ang nói gì v?i mình.
M?y hôm nay, nh?ng ?oàn quân Dù và Th?y Quân L?c Chi?n ?ang trên ???ng ti?n v? thành ph? Qu?ng Tr?. Nh?ng ng??i dân ? Hu? có bà con còn k?t l?i trong vùng ??ch ?óng theo dõi tin t?c chi?n s? h?ng ngày v?i hy v?ng s?m liên l?c v?i bà con c?a mình. Hu? và ?à N?ng ?ang b? pháo kích d? d?i. Ngày 2 tháng 7, m?i sáng h?ng ?ông, C?ng quân ?ã pháo 20 trái ??n ?? lo?i vào Hu?, ngay ???ng T?ng B?t H?, là m?t khu toàn dân c?. Ngày hôm sau l?i ch?u thêm m?t tr?n pháo kích liên t?c trong 25 phút làm cho 50 ng??i dân thi?t m?ng, hàng ch?c ng??i b? th??ng. Ngày 14, ??i N?i l?i b? 43 trái h?a ti?n 122 ly vào bu?i sáng. Bu?i tr?a b? m?t ??t pháo khác trên ???ng Lê V?n Duy?t và bu?i chi?u, tr??ng Nông Lâm Súc b? ??n s?n pháo 130 ly.
M?t s? dân l?i b? Hu? ch?y vào ?à N?ng. Trong lúc ?ó, ??ng bào ? trong các vùng b? ??ch chi?m phía B?c sông M? Chánh, th?y quân ta ti?n ra ?ánh lui C?ng quân, ?ã t?ng ?oàn ch?y vào Hu?. L?i m?t l?n n?a, h? làm bia cho C?ng quân nh? ??n. S? tàn nh?n và vô nhân ??o c?a ng??i lính C?ng S?n ?ã ???c Thi?u Tá Bob Sheridan, c? v?n quân s? c?a Th?y Quân L?c Chi?n vi?t l?i trong t? trình c?a ông:
"?oàn ng??i ch?y lo?n dài hàng cây s?, g?m ph?n l?n là ng??i già, tr? em và ?àn bà ?ang tìm cách tránh xa vùng giao tranh ?? xuôi v? h??ng Nam, thành ph? Hu?. Vào kho?ng bu?i tr?a, pháo binh c?a quân B?c Vi?t ?ã t?p trung ?? h?a l?c và b?t ??u pháo nh? m?a vào ?oàn ng??i ?ang di chuy?n. Hàng tr?m, hàng tr?m ng??i ch?t và b? th??ng. Nh?ng quân B?c Vi?t không th? nào ng?n ch?n ???c, ?oàn ng??i v?n ti?p t?c ti?n vào ph??ng Nam".
Và Thi?u Tá Sheridan ghi nh?n nh?ng c?m ngh? riêng c?a ông, là n?u tr??c ?ây, ông có m?t chút nào ?ánh giá ng??i lính B?c Vi?t, thì nay s? ?ánh giá ?ó ?ã m?t h?t.
Áp l?c c?a C?ng quân ?ang ?è n?ng trên thung l?ng Ashau, phía Tây c?a thành ph? Hu?. ?i?u lo s? là trong khi ??i quân c?a ta kéo ra Qu?ng Tr?, thì C?ng quân có th? m?u ?? ?ánh úp thành ph? Hu?. Nh?ng T??ng Ph?m V?n Phú, T? L?nh S? ?oàn I B? Binh tuyên b? v?i các phóng viên t?i m?t tr?n là S? ?oàn I ?ã b? gãy toàn b? k? ho?ch ?ánh chi?m thành ph? Hu? t? m?t Tây Nam, vùng thung l?ng Ashau.
T??ng Phú cho bi?t, C?ng quân ?ã tung vào m?t tr?n Tây Nam Hu? hai s? ?oàn b? binh nòng c?t v?i m?t trung ?oàn pháo n?ng y?m tr?, ?ó là S? ?oàn 324B và S? ?oàn "Quân Khu Tr? Thiên". Riêng S? ?oàn 324B ???c t?ng c??ng thêm Trung ?oàn 812 là ??n v? m?i, ch?a h? tham chi?n k? t? ngày C?ng quân tràn qua B?n H?i. Theo T??ng Phú, hai s? ?oàn này d? m?u ?ánh Hu? b?ng m?t m?i nh?n ch?c th?ng phía Tây Nam thành ph?. K? ho?ch t?n công Hu? ?ã ???c Hà N?i toan tính t? tr??c tháng 7. Tuy nhiên, theo T??ng Phú thì S? ?oàn I ?ã b? gãy toàn b? k? ho?ch này. C?ng quân ch? còn th?c hi?n ???c các cu?c qu?y phá bên ngoài vòng ?ai và pháo kích vào Hu? c?ng nh? các v? trí phòng th? c?a quân ta m?i ngày t? 500 ??n 1000 qu? ??n và h?a ti?n mà thôi.
Phòng tuy?n Tây Nam Hu? dài kho?ng 30 cây s?. Các chi?n s? c?a S? ?oàn I B? Binh trong th?i gian này ?ã tái chi?m l?i t?t c? các v? trí chi?n l??c chung quanh Hu?. Ngày 15 và 16 tháng 5, quân ta chi?m l?i hai c?n c? Bastogne và Checkmate.
Bu?i chi?u tr?i ??t nhiên ?? xu?ng m?t c?n m?a hè. Chúng tôi ???c tin m?t s? ??ng bào t? Qu?ng Tr? m?i ch?y vào, hi?n ?ang t?m trú t?i tr??ng h?c c?a qu?n H??ng ?i?n mà ch?a ???c m?t c? quan công ho?c thi?n nguy?n nào ??n giúp ?? c?. Tôi cùng v?i ng??i b?n m??n ???c chi?c xe c?. Xe không ?èn, lái ?i trong ?êm m?a. Nh?ng con ???ng c?a thành ph? Hu? c?ng thi?u ánh ?èn, may nh? xe n? l?n nên ng??i ?i ???ng nghe mà tránh ra.
??u tiên chúng tôi ??n gõ c?a tr? s? H?ng Th?p T?, nh?ng v?n phòng ?óng c?a, t?t ?èn, có l? nh?ng ng??i làm ? ?ây ?ã b? vào ?à N?ng r?i ch?ng? Lái xe qua gõ c?a H?i Th??ng Ph? Binh, g?p Thi?u Tá Mai ???ng là Ch? T?ch c?a H?i. Thi?u Tá Mai s?t s?ng g?i ?i?n tho?i h?i nhi?u n?i, nh?ng ch?ng ai ch?u bán s?a và thu?c tây vào lúc này, vì lúc ?ó c?ng ?ã h?n 10 gi? t?i Ch? Nh?t. Chúng tôi ?ành tr? v?.
Sáng hôm sau, m?i 6 gi? 30 sáng, chúng tôi vào chùa tìm anh Nguy?n Kinh Châu, ??i di?n báo Sóng Th?n ? Hu?. Anh Châu xin v? 20 ngàn, tôi b? thêm 30 ngàn ti?n túi c?ng mua ???c m?t ít s?a h?p. ??n l?u báo chí, tôi ?ã th?y xe c?a ông Tr?n Sum, Giám ??c ?ài Truy?n Hình Hu?. Ông Sum ti?n anh Nguy?n Thanh Liêm, ?ang làm cho ?ài này, và chúng tôi ra t?n máy bay. Ông Sum c?ng chính tay vác dùm m?t thùng s?a ??a lên sàn máy bay r?i m?i tr? v?.
Tr?i m?a t? ?êm hôm qua, nay v?n còn m?a và gió l?n. Tr?c th?ng bay th?t th?p khi qua phá Tam Giang. Bên d??i n??c sông d?y sóng, và trên b?, nh?ng c?n cát tr?ng xoá ch?y dài trông th?t ??p. Máy bay ?áp xu?ng m?t bãi c? hoang g?n n?i ??ng bào ?ang t?m trú. Chúng tôi trao s?a t?n tay cho nh?ng ng??i già, tr? con và nh?ng ng??i b?nh. Các anh Th?y Quân L?c Chi?n thì phát l??ng khô. Chúng tôi mu?n ? l?i lâu h?n ?? h?i han và nghe k? l? nh?ng hoàn c?nh ?au th??ng c?a nh?ng ng??i v?a thoát kh?i vùng ??ch ?óng, nh?ng ?ành t? giã vì ph?i quá giang v?i tr?c th?ng ?ón Trung Tá Nguy?n Xuân Phúc, Ti?u ?oàn Tr??ng Ti?u ?oàn 2 Th?y Quân L?c Chi?n v? h?p ? B? T? L?nh.
Ng??i ta còn nh?, ngày 1 tháng 5 v?a qua, khi t?t c? l?c l??ng phòng th? Qu?ng Tr? rút lui cùng v?i ??ng bào trên Qu?c L? I v? Hu?, ??ch quân ?ã truy kích, bám theo sát ?? ?ánh th?ng vào Hu?. Trong tình hu?ng nguy hi?m ?ó, Ti?u ?oàn 2 và Ti?u ?oàn 9 Th?y Quân L?c Chi?n ?ã ch? cho quân ta và ??ng bào v??t qua, r?i “?óng c?ng” M? Chánh b?ng t?t c? n? l?c, qu?n th?o v?i C?ng quân su?t m?t ngày hôm ?ó, ??p tan cái khí th? th?a th?ng xông lên c?a ??ch và ch?n ??ch ngay bên kia b? sông M? Chánh.
Khách s?n H??ng Giang là khách s?n thanh l?ch nh?t c?a thành ph? Hu?, n?m sát bên b? sông H??ng. K? t? lúc tình hình chi?n s? c?a Vùng I tr? nên sôi ??ng, thì khách s?n này là n?i h?p m?t h?u h?t nh?ng phóng viên c?a các báo Vi?t Nam và ngo?i qu?c. Bu?i sáng, tôi ng?i u?ng cà phê t?i khách s?n H??ng Giang v?i m?t s? anh em các báo khác. Sau khi trao ??i nh?ng tin t?c chi?n s? m?i m? nh?t, chúng tôi chia tay nhau lên ???ng theo chân các ??n v? ?ang hành quân ngoài Qu?ng Tr?. Tôi ?i theo Ti?u ?oàn 6 Dù ?ang ti?n quân qua sông Th?ch Hãn. Anh Nguy?n Thanh Liêm ?i theo m?t cánh quân c?a Th?y Quân L?c Chi?n.
Khi tôi ??n, Ti?u ?oàn 6 Dù ?ang giao tranh v?i ??ch bên b? sông Th?ch Hãn. Ti?ng súng n? dòn kh?p n?i. Pháo c?a ??ch d?i lên ??u nh? m?a. ??n 130 ly và h?a ti?n n? lùng bùng c? hai tai. Khói súng nh? m?t màn s??ng m?ng ban mai quy?n trên m?t n??c c?a dòng sông Th?ch Hãn.
Tôi len l?i theo các giao thông hào ?? quan sát chi?n tr??ng. V?a d?t m?t ??t pháo, tôi ló ??u nhìn lên, phía bên kia giao thông hào, anh Tr?n Khiêm, nhi?p ?nh viên c?a CBS c?ng v?a nh?y lên kh?i h?, quay l?i b?m li?n cho tôi m?t t?m hình. Anh Khiêm hi?n nay là ch? nhân c?a Khiêm Photo t?i Little Saigon. C?ng lúc ?ó, m?t lo?t ??n pháo khác ?ang rít gió bay ??n. Anh Khiêm v?a nh?y xu?ng h? v?a la:
- Ki?u M? Duyên, pháo ?ó, ??ng nhô ??u lên n?a.
H?t pháo, tôi l?i nhô ??u lên quan sát. Nh?ng chi?n s? Dù ?ang ti?n v? phía quân ??ch. Ti?n r?t khó và ch?m vì h?a l?c c?a ??ch quá m?nh. Ti?ng la hét, nh?ng l?nh l?c qua máy truy?n tin, cùng v?i ti?ng súng n? không d?t t? hai bên b? vang v?ng su?t m?t quãng sông dài. Bên b? phía Nam là quân ta, nh?ng chi?n s? Dù. Bên b? phía B?c là quân ??ch ?ang bám ch?t. Trên tr?i, máy bay L19 bay l??n và khu tr?c A37 ?ang g?m thét, th? t?ng lo?t bom xu?ng, nhi?u lúc th?t m?o hi?m, vì gi?a ta và ??ch, m?t kho?ng cách ch?ng có bao nhiêu.
Tôi ch?a th?y m?t chi?n s? Dù nào lui kh?i v? trí c?a mình. Ng??i tr??c ngã, ng??i sau ti?n lên. T?t c? nh?ng th??ng binh ??u ???c t?i th??ng b?ng m?i cách, không b? ai ? l?i, ?ó v?n là m?t ni?m hãnh di?n c?a binh ch?ng này t? tr??c ??n nay. Nói ??n binh ch?ng Dù, tôi ch?t nh? ??n phóng viên chi?n tr??ng Gerald Hebert, ông là ng??i Canada g?c Pháp ?ã t?ng có m?t t?i nhi?u cu?c chi?n kh?p n?i trên th? gi?i và ông th??ng nói:
- Tôi thích nh?t và c?m ph?c nh?t là binh ch?ng Nh?y Dù c?a Vi?t Nam C?ng Hoà, h? chi?n ??u nh? s? t?.
Khi tr?n chi?n s?p k?t thúc thì tr?i ?ã hoàng hôn. Tôi ??ng bên b? sông Th?ch Hãn nhìn bao quát khung c?nh c?a bãi chi?n tr??ng. Chi?n c? và xác ng??i v??ng vãi kh?p n?i. Dòng sông Th?ch Hãn v?n l?ng l?, không bi?t có ph?i máu ?ã ?? xu?ng hay là nh?ng tia n?ng quái c?a lúc hoàng hôn chi?u h?t lên khi?n cho m?t n??c có màu ?? th?m. Nh?ng chi?n s? Dù còn truy kích ??ch.
Bu?i t?i tr? v? Hu?, tôi ???c tin anh Nguy?n Thanh Liêm cùng v?i hai phóng viên ngo?i qu?c ?ã ch?t khi theo chân m?t cánh quân c?a Th?y Quân L?c Chi?n ??ng tr?n ? qu?n Phong ?i?n. M?i cùng ng?i u?ng cà phê h?i sáng ? H??ng Giang. M?i chia tay và chúc lành cho nhau tr??c khi ?i. Bu?i t?i tr? v? ?ã thi?u ba ng??i. Ba ng??i ?ã b? gia ?ình, b? b?n bè, b? ngh? và c? cái nghi?p c?a mình, v?nh vi?n ra ?i...
Ngày hôm sau tôi l?i ???c tin có thêm 3 phóng viên chi?n tr??ng v?a g?c ngã trên m?t tr?n H?i L?ng. Tin ?i?n c?a các phóng viên b?n g?i v? toà so?n: Lúc 15 gi? chi?u qua, m?t phóng viên chi?n tr??ng Vi?t Nam và 2 phóng viên c?a h? th?ng truy?n hình ABC Hoa K? ?ã t? th??ng vì m?t lo?t ??n AK47 c?a quân B?c Vi?t t?i khu v?c ranh gi?i qu?n H?i L?ng và qu?n Phong ?i?n. Phóng viên Vi?t Nam là anh Tr?n V?n Ngh?a c?a ?ài Truy?n Hình Quân ??i Vi?t Nam C?ng Hoà và hai phóng viên ngo?i qu?c khi ??ng quan sát chi?n tr??ng t?i ranh gi?i hai qu?n này cách Qu?c L? I ch? có 800 th??c, thì b? m?t lính B?c Vi?t núp g?n ?ó b?n m?t lo?t AK khi?n anh Ngh?a g?c xu?ng bên h? cá nhân c?a tên lính B?c Vi?t v?a b?n anh ch? cách có 2 th??c.
Hai phóng viên ngo?i qu?c c?ng ch?t vì lo?t ??n AK c?a C?ng quân. Phóng viên Tr?n V?n Ngh?a n?m nay 37 tu?i, 1 v? 8 con và mang c?p b?c Trung S? I ph?c v? cho ?ài Truy?n Hình Quân ??i t? m?y n?m nay. Hai phóng viên hãng ABC t? th??ng là Sam Kai Faye và Tonykhool. Phóng viên Sam Kai Faye, có qu?c t?ch Tân Gia Ba, b? trúng ??n khi anh ti?n ??n ?? c?u phóng viên Tr?n V?n Ngh?a.
Chúng tôi ??n b?nh xá c?a Th?y Quân L?c Chi?n ?? th?m anh Liêm. Anh Liêm n?m ?ó, trong b?c nylon màu tr?ng. Ng??i lính làm ? chung s? v? kéo t?m nylon trên ??u anh xu?ng. Khuôn m?t anh th?t th?n nhiên. Tóc anh còn ??t và dính cát. Trung Tá Kh?n, Tr??ng Kh?i Chi?n Tranh Chính Tr? nói v?i chúng tôi:
- Theo l?i c?a m?t ng??i lính Th?y Quân L?c Chi?n k? l?i, anh Liêm ?ang quay c?nh Th?y Quân L?c Chi?n v??t sông ti?n v? phía B?c. Anh không m?c áo giáp, không ??i nón s?t. M?t viên ??n ghim vào ng?c và anh g?c xu?ng.
Trên ???ng v? m?i ng??i ??u im l?ng. Anh Nguy?n Thanh Liêm ng??i qu?n Qu? S?n, Qu?ng Nam. Anh Liêm n?m xu?ng gây xúc ??ng trong lòng nh?ng ng??i ?ã quen bi?t anh ho?c cùng chung nh?ng công vi?c v?i anh. ?i?n tho?i g?i ??n ?ài truy?n hình ?? chia bu?n su?t ngày. Ng??i nhi?t tình nh?t là Chu?n T??ng Bùi Th? Lân, T? L?nh Th?y Quân L?c Chi?n.
Xác anh Liêm ???c mang v? an táng t?i ?à N?ng. Ch? Liêm ng?i bên quan tài c?a anh ngh?n ngào nói v?i tôi:
- Anh v?n mu?n khi ??a con út c?a chúng tôi ???c 15 tu?i thì anh vào chùa xu?t gia. Tôi ??ng ý v?i ??c nguy?n c?a anh. Nh?ng n?m nay cháu nó m?i có m??i hai tu?i thì anh ?ã b? m? con tôi mà ?i r?i.
Tôi ng? ý xin ch? m?t t?m hình c?a anh ?? in trên báo. Ch? Liêm l?c ??u:
- M? con tôi ch?y gi?c t? Qu?ng Tr? vào, ?âu có mang ???c cái gì.
Tôi nh? l?i m?t vài l?n ?i chung trong toán v?i anh Liêm ??n giúp ??ng bào t?i các trung tâm t? n?n. Trên ???ng ?i, anh ng?i yên l?ng. Hình nh? t? lúc g?p tôi cho ??n khi lên máy bay, anh ch?a nói v?i tôi m?t l?i nào, ngo?i tr? cái g?t ??u chào khi m?i g?p. Dáng ng??i anh cao g?y, có v? kh?c kh?. V? sau tôi m?i bi?t anh ?n chay tr??ng ?ã h?n m??i n?m nay.
Hai hôm sau, ngày 22 tháng 7 n?m 1972, phóng viên Gerald Hebert b? m?t qu? ??n pháo c?a C?ng quân và ch?t t?i H?i L?ng. Còn nh? ba tháng tr??c ?ây, khi tr?n chi?n Bình Long m?i kh?i ??u, ông ?ã theo Liên ?oàn 3 Bi?t ??ng Quân nh?y vào thành ph? An L?c. Bu?i tr?a ngày 13 tháng 4, ông ?ang ??ng gi?a ???ng ?? ch?p hình xe t?ng C?ng quân ti?n vào thành ph? thì b? trúng ??n vào vai. Ông ph?i tr? v? Sài Gòn d??ng th??ng và tháng 6, khi v?t th??ng ?ã b?t, ông l?i tìm cách tr? vào An L?c l?n n?a. L?n này, tr??c m?t ông, An L?c ?ã là nh?ng ??ng g?ch v?n, nh?ng ng??i ông g?p l?n tr??c ?a s? ?ã ch?t và c? m?t thành ph?, ch? sau m?t th?i gian ng?n, ?ã thành ??a ng?c ? tr?n gian.
Ông ?n nói t? t?n và tính tình r?t khiêm nh??ng, có v? là m?t giáo s? tri?t h?n là m?t phóng viên chi?n tr??ng. Ông th??ng nói v?i nh?ng ng??i quen bi?t:
- Tôi không s? nguy hi?m khi làm phóng s? chi?n tr??ng, ch? mong nh?ng bài vi?t và nh?ng hình ?nh c?a tôi thu th?p ???c ph? bi?n ??n nh?ng ng??i ngoài n??c Vi?t Nam, cho h? th?y s? phi lý và bi th?m c?a cu?c chi?n này. M?y ai th?y ???c nh?ng s?i dây xích 6 ly ?ã xích chân ng??i lính C?ng S?n vào nh?ng v? khí n?ng ho?c xe t?ng c?a h?? Cu?c chi?n tranh nào c?ng có s? tàn phá. Nh?ng s? tàn phá nh? ? thành ph? An L?c này là gi?a nh?ng ng??i cùng dân t?c, khác v?i s? tàn phá ? thành ph? Hiroshima.
Bài liên quan:
- Gi?i thi?u sách "Chinh Chi?n ?iêu Linh" c?a phóng viên chi?n tr??ng Ki?u M? Duyên
- Chàng T? Khi Vào N?i Gió Cát
- Bay Trên L?a ??n
-