Dốc Thượng/Việt Weekly, 31/3/2013
Một cuộc tiếp cận giữa cộng đồng hải ngoại ở Mỹ và nhà nước Việt Nam vẫn chưa xảy ra như nhiều người có thể tưởng tượng: lãnh đạo đảng và nhà nước Việt Nam gặp gỡ lãnh đạo các hội đoàn cộng đồng, hay các thủ lĩnh đảng phái chính trị, ở Hà nội hoặc ở Mỹ, để bàn bạc, thương lượng về một cuộc hòa giải cho những tồn đọng của quá khứ. Nhưng cuộc tiếp cận cũng có thể coi là đã xảy ra qua chuyến đi có tính cách ngoại giao của nghị viên thành phố Houston, Hoàng Duy Hùng, còn được biết đến với tên tiếng Anh là Al Hoàng. Chuyến công du của nghị viên Al Hoàng, từ ngày 22 tháng 3 cho đến ngày 8 tháng 4 tại Việt Nam mang một tầm quan trọng lịch sử, có tính bẻ ngoặc trong tiến trình tiếp cận giữa Việt Nam và cộng đồng hải ngoại.
Thế nhưng, tại sao đa số báo chí hải ngoại im lặng, không loan tin cũng không bình luận về chuyến đi này?
Dấu hiệu đó phải được hiểu là một sự "im lặng trước giờ nổ súng". Cộng đồng hải ngoại tại Mỹ được hình thành từ cuộc di tản miền Nam năm 1975, và sau đó được củng cố bởi phong trào vượt biên và di cư theo diện H.O., mang một thái độ chính trị từ dửng dưng, giữ khoảng cách, bất bình thụ động, cho đến cực đoan chống đối chính quyền Việt Nam. Trong môi trường đó, các đoàn thể được hình thành và lãnh đạo bởi những nhân tố tích cực trong quan điểm bảo thủ chống đối Việt Nam. Nền báo chí hải ngoại trong nhiều năm cũng đi theo xu hướng cực đoan chống Việt Nam.
Nhưng kể từ khi mở cửa Đổi Mới vào năm 1986, nối lại quan hệ ngoại giao với Mỹ vào năm 1995, và mạnh mẽ hội nhập giao thương kinh tế với toàn thế giới từ năm 2000, Việt Nam đã là một quốc gia khác. Và cộng đồng bảo thủ hải ngoại cũng bị pha loãng bởi những loạt di dân kế tiếp không cưu mang nhiều di sản chính trị, như con lai, cô dâu, du học, văn nghệ, làm ăn và ở lậu. Bên trong cộng đồng, một thế hệ trẻ lớn lên từ nền giáo dục của Mỹ cổ võ cho một khuynh hướng ôn hòa, tiếp cận, đối thoại, tôn trọng dân chủ và không cực đoan.
Chúng ta đang chứng kiến một giai đoạn chuyển tiếp thực sự đang xảy ra trong lãnh đạo của cộng đồng hải ngoại tại Mỹ giữa hai thế hệ già và trẻ. Đồng thời cũng là một cuộc chuyển tiếp mang tính đấu tranh giữa hai khuynh hướng cực đoan và ôn hòa. Nghị viên Hoàng Duy Hùng sinh năm 1962, thành phần trẻ trong cộng đồng, đại diện chủ trương tiếp cận đối thoại ôn hòa với Việt Nam.
Các cơ quan báo chí hải ngoại đa số vẫn còn lãnh đạo bởi thế hệ lớn tuổi, mang khuynh hướng bảo thủ. Một số có thể cấp tiến, nhưng e ngại thế lực chính trị cộng đồng cực đoan nên cũng không dám có thái độ đi ngược lại với chủ trương trường kỳ ngăn sông cấm chợ bế quan tỏa cảng “cấm đi về Việt Nam, cấm tiếp xúc với quan chức Việt Nam”.
Cho nên, việc nghị viên Hoàng Duy Hùng công khai công du Việt Nam, tiếp xúc đối thoại với quan chức chính quyền Việt Nam là một bày tỏ của thái độ đối nghịch lại với chủ trương bảo thủ cực đoan đã có từ trước, khiến cho giới lãnh đạo của khối cực đoan đang phải lúng túng hội ý tìm cách đối phó. Thái độ cẩn trọng, chưa cần phải ra tay ngay, đợi Hoàng Duy Hùng trở lại Mỹ rồi sẽ tính, thời gian đang nằm về phía mình, giải thích được sự “ìm lặng căng thẳng” đang diễn ra. Dĩ nhiên, đa số báo chí bảo thủ với những nhân sự phóng viên và bình luận gia thuộc thế hệ lớn tuổi là một bộ phận của khối bảo thủ cực đoan, đồng bộ bày tỏ thái độ ém nhẹm tin và cố gắng giảm thiểu trọng lượng của việc Hoàng Duy Hùng đi Việt Nam.
Đi giữa hai lằn đạn để thoát khỏi vòng vây chính trị
Là một nhà chính trị trong một xã hội dân chủ, Hoàng Duy Hùng hiểu rằng tương lai chính trị sẽ không có gì hết, nếu không có được hậu thuẩn của số đông người dân. Cho nên, chắc chắn Hoàng Duy Hùng tin rằng có một khối đông thầm lặng ủng hộ khuynh hướng đối thoại ôn hòa, khiến cho ông đã mạnh dạn, dù đơn thân độc mã, làm động tác táo bạo “xé rào” chính thức và công khai tiếp cận đối thoại với chính quyền Việt Nam.
Quả tình là ông “đơn thân độc mã”, bởi vì người ta không nhìn thấy ông có một đồng minh chính trị nào trong nổ lực này. Hoặc giả, có nhưng chưa đủ tên tuổi trọng lượng, hoặc vẫn còn e ngại chưa dám xuất đầu lộ diện công khai ủng hộ. Ở Mỹ có rất nhiều dân cử gốc Việt, đa số đều thuận theo chủ trương cực đoan để có được sự ủng hộ của giới cực đoan rất năng nổ trong các kỳ tranh cử. Dân biểu tiểu bang Louissiana Cao Quang Ánh có những phát biểu tương đối ôn hòa ở Hà nội, nhưng khi về lại Mỹ lại có những phát biểu trái chiều khi bị áp lực của khối cực đoan. Giới dân cử như Hubert Võ, Trần Thái Văn, Janet Nguyễn, Tạ Đức Trí, Andy Quách, Nguyễn Quốc Lân đều bày tỏ thái độ đi theo chủ trương bảo thủ.
Đa số các chính trị gia gốc Việt bắt đầu sự nghiệp chính trị bằng cách dựa vào khối cử tri gốc Việt. Ngoài khuynh hướng tự nhiên “người Việt bỏ phiếu người Việt”, các hội đoàn bảo thủ năng nổ hơn cả trong việc khống chế và tuyên tuyền để mang lại hiệu quả trong các mùa tranh cử. Điều này không có nghĩa là phần lớn cử tri Việt đều theo khuynh hướng bảo thủ cực đoan, nhưng trong một môi trường vắng bóng thế lực ôn hòa dám đứng ra đương đầu, thông điệp của khối bảo thủ chứng tỏ có hiệu quả trong các mùa tranh cử. Vì thế, các chính trị gia gốc Việt, mặc dù đa số thuộc thế hệ thứ hai, đã vẫn phải dựa vào các thế lực bảo thủ cực đoan để có thể có bước chân đầu tiên vào chính trị.
Nhưng khi đã ổn định như một chính trị gia dòng chính với nhiều khối cử tri của nhiều sắc tộc và nhóm quyền lợi khác nhau ủng hộ, họ bắt đầu đưa ra những khuynh hướng chính trị độc lập hơn. Điều này xảy ra ở những thành phố lớn đa sắc tộc như ở San Jose và Houston, thay vì ở những thành phố nhỏ nơi mà cử tri Việt chiếm một tỷ lệ khống chế như ở Westminster và Garden Grove. Chính Hoàng Duy Hùng cũng từng giữ vị trí chủ tịch cộng đồng Houston theo khuynh hướng bảo thủ cực đoan, tổ chức biểu tình phản đối sự viếng thăm của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ở Houston vào năm 2008, phản đối việc thiết lập lãnh sự quán Việt Nam tại Houston, và phản đối các công ty Mỹ ký kết làm ăn với Việt Nam. Nhưng sau khi đắc cử, ông đã đưa ra một thông điệp ôn hòa hơn. Sự thay đổi thái độ chủ trương này đã khiến cho khối bảo thủ cảm thấy bị “phản bội” và càng có phản ứng chống đối quyết liệt mạnh mẽ. Những việc này đã từng xảy ra cho nghị viên Madison Nguyễn ở San Jose, và Hoàng Duy Hùng ở Houston.
Để thoát khỏi vòng vây chính trị của khối bảo thủ cực đoan, ông Hoàng Duy Hùng bắt buộc phải nhanh chóng trở thành một chính trị gia dòng chính, bằng cách thành công trong việc mang lợi ích kinh tế đến cho thành phố Houston qua quan hệ vừa thiết lập với Việt Nam. Trong chuyến đi Việt Nam, ông đã nhấn mạnh và nói nhiều đến khía cạnh phục vụ lợi ích kinh tế cho thành phố Houston nói chung, với những việc như mở đường bay, tuyến hàng hải trực tiếp từ Houston đến Đà nẵng, hợp tác y tế, công nghệ cao, hoặc thiết lập quan hệ kết nghĩa giữa hai thành phố. Mặc dù, kết quả cụ thể chưa xảy ra ngay hoặc phải chờ tiến trình triển khai với tốc độ tự nhiên của nó, nhưng về mặt chính trị, ông đã thu lượm được kết quả hình ảnh cụ thể, để trong các kỳ tranh cử, ông có thể thuyết phục cử tri dòng chính về vai trò đặc biệt của ông trong quan hệ với Đông Á nói chung, và Việt Nam nói riêng, để gia tăng phát triển kinh tế Houston trong một thời đại kinh tế chuyển dịch trọng tâm về Châu Á.
Trong khi xây dựng hình ảnh chính trị gia dòng chính, nghị viên Hoàng Duy Hùng cũng không quên tranh thủ và phát triển một hậu thuẩn cử tri gốc Việt mới ủng hộ khuynh hướng đối thoại tiếp cận ôn hòa với Việt Nam. Ông cho báo chí đi theo sát, tường trình từ ly, từng bước để có dịp thể hiện khả năng và bản lĩnh chính trị. Trong một xã hội dân chủ, ngoài việc chia sẻ quan điểm chính trị, cử tri sẽ có khuynh hướng bỏ phiếu cho những người mà họ cảm thấy có vẻ như hiểu rõ được cá tính. Những phát ngôn hùng hồn mang đậm tính văn hóa Việt, và một thông điệp hòa giải là những ấn tượng hình thành mới mẻ về một chính trị gia Hoàng Duy Hùng mà đa số người dân ở trong và ngoài nước lần đầu tiên được giới thiệu đến.
Đó là những thu hoạch chính trị mà ông đã có được qua chuyến đi để làm nền tảng đối phó với những thế lực bảo thủ cực đoan trong những ngày sắp tới, sau khi trở lại Mỹ. Sự đón tiếp trọng thị của Việt Nam đã giúp cho Hoàng Duy Hùng không còn giới hạn ở địa phương Houston, mà đã trở thành một tên tuổi chính trị gia đại diện khuynh hướng tiếp cận đối thoại ôn hòa, để cho nhiều thành phần người Việt đồng cảm với khuynh hướng này có thể tham gia, quy tụ.
Tư thế chính trị đã có, việc còn lại, ông có xây dựng được một thế lực chính trị mới hoặc có đủ sức để đối phó với thế lực chống đối hay không, sẽ tùy thuộc vào khả năng, bản lĩnh và những chọn lựa chính trị, mà ông sẽ thể hiện và triển khai trong những ngày sắp tới.
Bài liên quan:
- Nhiều bài viết về vấn đề này được lưu lại trong phần "Tin Bên Lề"