Nguyễn Tài Ngọc, 31-5-2011
Tôi trở về Việt Nam bốn lần. Lần thứ nhất vào năm 1995 vợ chồng tôi ra Bắc thăm lại người nhà của tôi. Sự khiếp đảm của ngày chạy loạn 30-4 hai mươi năm trước vẫn còn rõ mồn một trong đầu nên khi bước ra khỏi chiếc xe lửa Thống Nhất ở nhà ga Hà Nội, thấy nón cối bộ đội khắp nơi mà tôi vãi đái ra quần, thay không biết bao nhiêu cái mà kể. Đã thế, sự sợ hãi xâm lấn tinh thần và thể xác làm tôi cảm thấy teo tê tái trong suốt thời gian ở ngoài Bắc. Hòn ngọc Viễn Đông của tôi nếu ở thêm vài hôm nữa chắc chắn sẽ trở thành hòn ngọc viễn du đi không bao giờ trở lại.
Lần thứ nhì năm 2000 chúng tôi dẫn hết cả bốn đứa con về SàiGòn cho chúng nó thấy quê hương của bố mẹ nó, thấy dân tình và đời sống của một quốc gia mà máu mủ và da thịt của chúng nó có liên hệ trực tiếp nguồn gốc. Cậu con út của tôi, lúc bấy giờ 7 tuổi, thích Việt Nam chỉ vì đi đâu cũng được bố cho ngồi đằng trước trên chiếc xe gắn máy. Cô con gái út của tôi, lúc ấy 11 tuổi, chẳng muốn trở lại Việt Nam một lần nữa vì khi chị em nó đi không có chúng tôi vào một tiệm shopping, nó vừa giơ tay lên cầm một món hàng để xem thử thì bị người bán hàng cầm cái thước khẻ vào tay của nó, không cho nó cầm.
Hai lần cuối cùng thì chỉ hai vợ chồng tôi đi dự đám cưới, mỗi lần đúng một tuần rồi quay trở lại Mỹ.
Không thể nào phủ nhận đựợc sự xúc động của một người trở về quê hương sau bao nhiêu năm xa cách. Lần lần đầu tiên trở lại SàiGòn sau 20 năm bỏ nước ra đi, chính tôi cũng rất xúc động khi máy bay đáp xuống phi trường Tân Sơn Nhất. Vợ tôi không cấm động phòng cho đến mùa gặt lúa mà nước mắt lăn tròn trên đôi má của tôi không ngừng chẩy. Lần thứ nhì về sự xúc động của tôi tuy giảm bớt nhưng vẫn không kém phần hào hứng vì cả gia đình vợ chồng con cái cùng đi. Hai lần về sau cùng thì mục đích chỉ dự đám cưới, tôi không còn thấy tha thiết phải đi xem ngắm cảnh chỗ này hay chỗ nọ nữa.
Tuy rằng không còn thấy hào hứng đi xem thắng cảnh ở Việt Nam, có hai nơi mà lần nào về tôi đi xem cũng không chán: chợ búa và các trường học. Cả hai đều có sự đặc biệt của nó không thể nào tìm ra ở Mỹ. Biết rằng vào chợ ở SàiGòn không tìm đâu ra được em vì em chỉ ở những chốn cao sang như phòng trà, resort, nơi massage, chốn shopping…, tôi lại thích vào chợ vì chợ lúc nào cũng nhộn nhịp đông người, trăm thứ hàng bày bán, nhất là hai thứ tôi thích nhất: chè và nước mía. Vào chợ có thêm một cái thú mà chỉ có thể xẩy ra ở Việt Nam: với dáng người cao nghệu và mũi cao, rất nhiều người không nghĩ tôi là An Nam Mít khi tôi giả nhái tiếng như một người ngoại quốc nói tiếng Việt: “Xiing lổi cô, mới đoồng mộcc chái dưa hấu?” Ngắm thiên hạ trố mắt khâm phục một người ngoại quốc nói tiếng Việt, nghe họ nói chuyện với nhau về tôi, nghĩ rằng tôi là người ngoại quốc, là cả một sự khoan khoái cõi lòng.
Tôi thích đến những trường học để xem vì cuối năm lớp 11 tôi thình lình rời nhà bỏ lại hết bạn bè, thầy cô, trường học. Ngồi trong lớp 12 bên Mỹ với học sinh hỗn độn không mặc đồng phục, không có vẻ gì là tôn ti trật tự, với một ngôn ngữ xa lạ mình phải vận 35 thành công lực để nói và cố gắng nghe để hiểu, tôi thật lòng nhớ đến trường học và bạn bè cũ của tôi. Vì thế, có được dịp để mục kích lại những học trò cùng tuổi của tôi ngày xưa đi học trong khung cảnh trường học quen thuộc dạo nào thì nó còn quý giá hơn mấy lần ngồi ở trước khách sạn ngắm sóng biển.
Có bốn trường học tôi vào tận bên trong chụp ảnh:
1. Trường Tiểu học Phan Đình Phùng, ngày xưa tôi học Tiểu học ở đây.
2. Trường Trung học Hùng Vương, ngày xưa tôi học Trung học ở đây.
3. Trường Regina Pacis (Nữ Vương Hòa Bình), vợ tôi ngày xưa học Tiểu học/Trung học ở đây, và
4. Trường Gia Long.
Tuy rằng ở trường Hùng Vương tôi học tổng hợp cả trai lẫn gái, không một cậu con trai nào khi đi ngang trường Gia Long mà lại không cảm thấy không hồ hởi trong lòng như có Bác nào trong ngày vui đại thắng. Tôi cũng thế, ngày xưa đôi lúc đạp xe đi ngang qua trường Gia Long mà cứ thắc mắc không biết bên trong khuôn viên như thế nào, các cô học sinh có là thục nữ hiền hậu, nhu mì, đoan trang, hay toàn là những Bà La Sát trên tay xâm chữ “Hận kẻ bạc tình”, gặp con trai thì thà giết lầm còn hơn là tha lầm. May mắn thay lần cuối cùng về SàiGòn tôi được cơ hội vào tận bên trong trường để chụp hình nên bây giờ có chết thì đã được mãn nguyện nhắm mắt được rồi.
Thời bấy giờ máy chụp hình SLR camera loại thay đổi ống kính được còn rất đắt nên tôi chỉ dùng camera nhỏ cầm tay loại point-and-shoot.
Đến bây giờ thì không ai mà không biết là sau ngày 30-4-1975, Cộng Sản đã đổi tên trường Gia Long thành Nguyễn Thị Minh Khai. Ngay cả đường Phan Thanh Giản trước trường Gia Long cũng bị đổi tên thành Điện Biên Phủ. Tôi đoán lý do họ đổi là vì vua Gia Long ngày xưa nhờ quân Pháp tiếp trợ để đánh nhau với anh em nhà Tây Sơn. Còn Phan Thanh Giản ngày xưa năm 1862 ký hiệp ước nhượng ba tỉnh Nam Kỳ -Biên Hòa, Gia Định, Định Tường- cho Pháp. Cộng Sản kỵ Pháp, đánh nhau với Pháp bao nhiêu năm nên dẹp tên đường của hai ông này.
http://www.saigonocean.com/trangNguyenTaiNgoc/trangNTN.htm
Ảnh chụp từ trường Gia Long hướng về nhà thương St Paul (bây giờ là Bệnh viện Mắt), đường Điện Biên Phủ (Phan Thanh Giản)
Đường Bà Huyện Thanh Quan, chùa Xá Lợi
Trước trường Gia Long (bây giờ họ không cho bán hàng rong trước cửa trường học nữa)
Hai căn nhà hai bên ngay cổng hàng rào
Mặt tiền
Sáng sớm học sinh vào lớp
Trường nào bây giờ bên trong cũng có nhà bán thức ăn
Hồ bơi có vẻ được trùng tu rất tốt. Building bên tay phải có lẽ xây sau này
Ngày xưa căn nhà tôi ở khu Bàn Cờ cầu tiêu bẩn khủng khiếp cho nên từ ngày sang Mỹ đến bây giờ, đi đến đâu cái toilette bẩn lúc nào cũng ám ảnh tôi. Khi vào một bất cứ cơ sở nào, nhà hàng, nhà thương, trường học, hí viện, khách sạn, nơi du lịch…, tiêu chuẩn đầu tiên tôi dùng để đánh giá trị cơ sở đó là cái toilette. Người mình ở rất bẩn nên nếu toilette nơi nào sạch thì chứng tỏ là người chủ cơ sở đó có tinh thần trách nhiệm. Không biết có phải là mới làm hay không, nhưng cái toilette tôi chụp ở đây rất sạch nên nó gây ấn tượng thật tốt cho tôi về trường Gia Long:
Nguyễn Tài Ngọc
June 2012